İklim kriziyle bağlantılı olarak dünya genelinde kum ve toz fırtınalarının sıklığı ve etkisi artış gösteriyor. Türkiye de bu süreçten en çok etkilenen ülkeler arasında yer alıyor. Uzmanlara göre atmosferde taşınan partiküller hem çevresel hem de insan sağlığı açısından ciddi risk oluşturuyor.
TOZ FIRTINALARI TÜRKİYE’Yİ NASIL ETKİLİYOR?
Uzman değerlendirmelerine göre Türkiye, özellikle Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Arap çöllerinden kaynaklanan toz taşınımından yoğun şekilde etkileniyor. Atmosfere karışan ince partiküller, rüzgar sistemleriyle birlikte binlerce kilometre yol kat ederek Türkiye’ye ulaşıyor.
Bu durum özellikle Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde daha belirgin şekilde hissediliyor. Hava kalitesinde düşüşe neden olan toz taşınımı, zaman zaman görüş mesafesini de azaltabiliyor.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ TOZ FIRTINALARINI ARTIRIYOR
Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, iklim değişikliğinin kuraklık ve çölleşme sürecini hızlandırdığını belirtiyor.
Türkeş’e göre kurak ve yarı kurak bölgelerde artan sıcaklıklar, toz fırtınalarının hem sıklığını hem de şiddetini yükseltiyor. Afrika, Orta Doğu ve Arap yarımadası başlıca kaynak bölgeler arasında yer alırken, bu bölgelerden yükselen tozlar atmosferik sistemlerle Türkiye’ye taşınıyor.
SAĞLIK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ NELER?
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Muzaffer Onur Turan, toz fırtınalarının ciddi bir halk sağlığı sorunu haline geldiğini belirtiyor.
Toz bulutlarının içinde bulunan PM10 ve PM2,5 boyutundaki partiküller solunum yollarına ulaşarak akciğerlere kadar inebiliyor. Bu durum astım, KOAH, kalp ve damar hastalıklarında artışa neden olabiliyor. Ayrıca hastane başvurularında ve acil servis yoğunluğunda da yükseliş görülebiliyor.
Uzmanlara göre uzun süreli maruziyet, zatürre, göz tahrişi, burun kanaması ve solunum yolu enfeksiyonları gibi sağlık sorunlarını da tetikleyebiliyor.
HANGİ GRUPLAR DAHA FAZLA RİSK ALTINDA?
Toz fırtınalarından en fazla etkilenen gruplar arasında bebekler, çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olan bireyler yer alıyor.
Çocukların solunum hızının daha yüksek olması ve akciğer gelişimlerinin devam etmesi nedeniyle daha fazla risk taşıdığı belirtiliyor. Yaşlılar ise bağışıklık sisteminin zayıflığı nedeniyle daha ağır etkilenebiliyor. Açık alanda çalışanlar da gün boyu doğrudan maruziyet nedeniyle risk grubunda bulunuyor.
ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER NELER?
Uzmanlar, toz fırtınalarının yoğun olduğu günlerde dışarı çıkılmaması gerektiğini vurguluyor. Pencerelerin kapalı tutulması, filtreli maske kullanılması ve bol sıvı tüketilmesi öneriliyor.
Ayrıca kapalı ortamlarda hava sirkülasyonunun kontrol edilmesi ve hassas grupların mümkün olduğunca dış ortamdan uzak tutulması gerektiği ifade ediliyor.