Polonya'da Başbakan Donald Tusk liderliğindeki hükümet ile Anayasa Mahkemesi yönetimi arasındaki anlaşmazlık giderek büyüyor. Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ve Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski'nin görevlerinin askıya alınmasına yönelik adım, ülkede siyasi ve hukuki tartışmaları beraberinde getirdi. Adalet Bakanı Waldemar Zurek'in iki yargıcın dokunulmazlığının kaldırılması ve haklarında cezai işlem başlatılması için başvuruda bulunması da krizi yeni bir aşamaya taşıdı.
Mahkeme binası çevresinde güvenlik önlemleri artırılırken protestocular ile polis arasında gerginlik yaşandı. Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'nin ülkesine dönmesi ve 31 Ekim'de siyasi parti temsilcileriyle acil görüşme çağrısı yapması gelişmelerin boyutunu daha da artırdı.
POLONYA'DA DARBE Mİ OLDU?
Polonya'da yaşanan gelişmeler nedeniyle darbe iddiaları gündeme gelse de ülkede askeri yönetimin yönetime el koyduğuna veya ordunun hükümeti devirdiğine ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
Tartışmaların merkezinde hükümet ile Anayasa Mahkemesi arasındaki yetki ve meşruiyet anlaşmazlığı yer alıyor. Anayasa Mahkemesi yönetimi, Başkan Bogdan Swieczkowski ve Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski'nin görevlerinin askıya alınmasına karşı çıktı. Mahkemenin resmi sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, söz konusu işlemlere katılanların darbe suçu işlediği öne sürüldü.
Başbakan Donald Tusk ise hükümetin adımlarını hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etme çabası olarak savundu. Dolayısıyla Polonya'da yaşanan gelişmeler, askeri darbeden ziyade devletin yürütme ve yargı organları arasındaki ciddi bir anayasal kriz olarak öne çıkıyor.
POLONYA'DA NELER OLUYOR?
Krizin son aşaması, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ve Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski hakkında alınan görevden uzaklaştırma kararıyla başladı.
Anayasa Mahkemesi yargıcı Anna Korwin-Piotrowska, iki üst düzey yargıcın görevlerini geçici olarak yerine getirmemesi yönünde karar aldığını açıkladı. Korwin-Piotrowska, mahkeme yönetimini parlamentonun seçtiği yeni yargıçların görev yapmasını engellemekle ve yargı süreçlerinde usulsüzlüklerle suçladı.
Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Zurek de iki yargıcın dokunulmazlığının kaldırılması için başvuruda bulundu. Bakanlık tarafından atılan adımların ardından Varşova'daki Anayasa Mahkemesi binası çevresinde polis ekipleri görevlendirildi.
Mahkemenin resmi internet sitesinde yayımlanan açıklamada ise mevcut yönetimin görevde kalmaya devam ettiği savunuldu. Mahkemenin sosyal medya hesabı, internet sitesinin hukuka aykırı şekilde ele geçirildiğini ileri sürdü. Böylece kurumun yönetiminin kimde olduğu konusunda da karşılıklı açıklamalar yapıldı.
POLONYA CUMHURBAŞKANI NAWROCKI NEDEN ÜLKESİNE DÖNDÜ?
Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, ülkedeki gelişmeler üzerine Senegal ziyaretini yarıda bırakarak Varşova'ya dönme kararı aldı.
Senegal'in başkenti Dakar'daki programına gitmek üzere uçakta bulunan Nawrocki, Anayasa Mahkemesi çevresindeki gelişmelerin ardından seyahatini iptal etti. Cumhurbaşkanı, ülkesindeki bu süreçte Polonya'da bulunması gerektiğini belirtti.
Varşova'ya dönen Nawrocki, gece saatlerinde Anayasa Mahkemesi binasına gitti. Burada Anna Korwin-Piotrowska ve diğer yargıçlarla karşı karşıya geldi. Cumhurbaşkanının, Korwin-Piotrowska'nın yargıçlık statüsünü kabul etmediği, Korwin-Piotrowska'nın ise mahkemenin yargıcı olduğunu savunduğu bildirildi.
Nawrocki, 31 Ekim'de yaptığı açıklamada anayasal düzenin ihlal edildiğini ve anayasal bir devlet kurumunun zorla ele geçirildiğini öne sürdü. Ülkenin iç güvenliğine yönelik tehdit bulunduğunu belirten Cumhurbaşkanı, siyasi durumu değerlendirmek ve anayasal düzeni yeniden tesis etmek amacıyla parlamentodaki siyasi parti temsilcileriyle acil görüşme yapılacağını duyurdu.
ANAYASA MAHKEMESİ İLE HÜKÜMET NEDEN KARŞI KARŞIYA GELDİ?
Polonya'daki yargı krizinin geçmişi 2015 yılına kadar uzanıyor. O dönemde iktidara gelen Hukuk ve Adalet Partisi (PiS), Anayasa Mahkemesi'nde yeni yargıç atamaları gerçekleştirdi. Bu atamaların bir bölümü, daha önce doldurulmuş kadrolara yapıldığı gerekçesiyle tartışmalara neden oldu.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Avrupa Birliği Adalet Divanı, söz konusu atamalara ilişkin kararlarında üç yargıcın usulüne uygun şekilde doldurulmuş kadrolara seçildiğine hükmetti. Bu süreç, Anayasa Mahkemesi'nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusundaki tartışmaları artırdı.
2023 yılında iktidara gelen Donald Tusk hükümeti, PiS döneminde gerçekleştirilen yargı düzenlemelerini değiştirmeyi ve yargı bağımsızlığını yeniden sağlamayı hedeflediğini açıkladı. Ancak reform girişimleri Cumhurbaşkanı'nın veto yetkisi ve mahkemedeki atama anlaşmazlıkları nedeniyle çeşitli engellerle karşılaştı.
POLONYA'DA BEŞ YENİ YARGICIN GÖREVE BAŞLAMASI NEDEN TARTIŞILIYOR?
Polonya'daki krizin önemli başlıklarından biri de parlamentonun seçtiği yeni Anayasa Mahkemesi üyelerinin göreve başlama süreci oldu.
Parlamento tarafından seçilen beş yargıcın yemin işlemleri, Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki tarafından tamamlanmadı. Nawrocki, atama süreçlerinde usulsüzlük bulunduğunu savunarak yargıçların göreve başlamasına karşı çıktı.
Söz konusu yargıçlar ise parlamentoda kendi yemin törenlerini gerçekleştirdi ve yemin belgelerini Cumhurbaşkanlığı makamına iletti. Ancak mahkemenin mevcut yönetimi, bu kişilerin göreve başlamasını kabul etmedi.
Anna Korwin-Piotrowska da bu yargıçlar arasında bulunuyor. İki üst düzey yargıcın görevlerini askıya alma kararı, tam da bu yetki ve atama anlaşmazlığının ortasında geldi.
POLONYA'DAKİ PROTESTOLARDA SON DURUM NE?
Anayasa Mahkemesi yönetimine ilişkin gelişmelerin ardından başkent Varşova'daki mahkeme binası önünde protestolar düzenlendi. Polis ekipleri binanın çevresinde güvenlik önlemleri aldı.
Gösteriler sırasında bazı kişilerin mahkemenin çevresindeki güvenlik çitlerini aşmaya çalıştığı ve polise çeşitli cisimler attığı bildirildi. Olaylar sırasında üç kişinin gözaltına alındığı açıklandı.
Polonya'daki siyasi gerilimin ardından Cumhurbaşkanı Nawrocki'nin siyasi parti temsilcileriyle acil görüşme çağrısı yapması, krizin çözümüne yönelik atılacak adımları yeniden gündeme taşıdı.
POLONYA BAŞBAKANI DONALD TUSK KİMDİR?
Donald Tusk, Polonya'da başbakanlık görevini yürüten siyasetçidir. 2023 yılında yapılan seçimlerin ardından iktidara gelen koalisyon hükümetinin liderliğini üstlendi.
Tusk hükümeti, PiS döneminde gerçekleştirilen yargı düzenlemelerini değiştirmeyi ve hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmeyi hedeflediğini açıklıyor. Anayasa Mahkemesi ile yaşanan son anlaşmazlıkta da hükümetin attığı adımlar bu yaklaşım çerçevesinde savunuluyor.
Tusk, yaşanan gelişmeler üzerine yaptığı açıklamada hukukun üstünlüğünü yeniden sağlamanın hükümetin görevi olduğunu belirtti. Bu sürecin zor ve zaman zaman sancılı olabileceğini ifade ederek kararlı adımlar atılması gerektiğini söyledi.
POLONYA CUMHURBAŞKANI KAROL NAWROCKI KİMDİR?
Karol Nawrocki, Polonya Cumhurbaşkanlığı görevini yürüten siyasetçidir. Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) tarafından desteklenen Nawrocki, Donald Tusk hükümetinin yargı reformlarına yönelik adımlarına karşı çıkan isimler arasında bulunuyor.
Anayasa Mahkemesi'ne seçilen bazı yargıçların yemin işlemlerini gerçekleştirmemesi ve mahkemenin mevcut yönetimine verdiği destek, hükümetle yaşanan anlaşmazlığın önemli başlıkları arasında yer alıyor.
Nawrocki, son gelişmeler üzerine Senegal ziyaretini yarıda keserek Polonya'ya döndü ve anayasal düzenin ihlal edildiğini savunarak siyasi parti temsilcileriyle acil görüşme yapılacağını açıkladı.
