Türkiye'de yediden yetmişe herkesin günün her saatinde severek tükettiği, adeta bir kültür haline gelen çay tüketimi, radikal bir değişim sürecinden geçiyor. 15 farklı ilde tam 1.661 kişinin katılımıyla gerçekleştirilen "Türkiye’de Değişen Çay Tüketim Alışkanlıkları Araştırması", çay sektörünün ve tüketicilerin röntgenini çekti. Ortaya çıkan sonuçlar, Türkiye'nin dünya çay arenasındaki devasa gücünü bir kez daha kanıtlarken, arka planda yaşanan ekonomik handikapları ve nesiller arası zevk uçurumlarını da tüm çıplaklığıyla deşifre etti.
TÜRKİYE ÜRETİMDE DÜNYA DEVİ AMA İHRACATTA ÇAKILDI!
Tamamlanan kapsamlı araştırmaya göre Türkiye, dünya genelinde en büyük 5. kuru çay üreticisi ve en çok çay tüketen 3. ülke konumunda yer alarak kelimenin tam anlamıyla bir çay imparatorluğu olduğunu gösterdi. Ancak madalyonun diğer yüzü yerli üretici için tam bir alarm niteliğinde.
Dünya piyasalarında çayın ihracat fiyatı kilogram başına 2 ila 4 dolar arasında alıcı bulurken, Türkiye’deki yüksek girdi maliyetleri sebebiyle yerli kuru çay üretim maliyetinin 5,5 ila 6 dolar seviyesine tırmanması elimizi kolumuzu bağlıyor. Maliyetlerin bu denli yüksek olması küresel rekabet gücümüzü baltalarken, Türkiye’nin üretimdeki devasa başarısına rağmen dünya ihracat sıralamasında ancak 42’nci sırada yer bulabilmesi krizin büyüklüğünü net bir şekilde özetliyor. Küresel piyasalardaki yıllık 100-150 bin tonluk kuru çay fazlası da yabancı üreticilerin gözünü doğrudan Türkiye gibi devasa bir pazara dikmesine neden oluyor.
O 3 İLİMİZDE KAÇAK ÇAY PATLAMASI YAŞANIYOR!
Araştırma raporunda en çok dikkat çeken ve sektör temsilcilerini endişeye sevk eden bölümlerden biri de bölgesel çay tercihleri oldu. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Akdeniz’in bazı bölgelerinde, halk arasında "kaçak çay" olarak bilinen yabancı menşeli Seylan çayı kullanımının zirve yaptığı belirlendi.
Haritaya göre; Gaziantep, Diyarbakır ve Adana illerinde dökme-kaçak çay tüketiminin yerli çaya oranla çok daha yaygın olduğu tespit edildi. Sektör kurmayları, sınırlarımızdan giren bu yabancı menşeli çayların hem yerli çay üreticisini hem de fabrikaları ekonomik olarak köşeye sıkıştırdığını, depolarda biriken yerli çay stoklarının özel sektör üzerinde devasa bir mali baskı oluşturduğunu haykırıyor.
GENÇLER VE EĞİTİMLİLER ÇAYI TERK EDİYOR: YENİ GÖZDE KAHVE!
Anket sonuçları, çayın hala Türkiye’nin 1 numaralı içeceği olduğunu net bir şekilde doğruluyor. Öyle ki her 10 kişiden 9'u her gün mutlaka çay demlerken, katılımcıların neredeyse yarısı günde 5 bardaktan fazla çay tükettiğini itiraf ediyor. Ancak tehlike çanları yeni nesil için çalıyor:
-
Yaş Düştükçe Tüketim Azalıyor: Yeni nesil gençler, geleneksel siyah çay yerine süratle hazır kahve, filtre kahve ve egzotik bitki/meyve çaylarına yöneliyor. Genç nüfusta hazır kahve tüketim hızı rekor kırıyor.
-
Eğitim Seviyesi Etkisi: Araştırmada eğitim seviyesi yükseldikçe siyah çay tüketim oranlarının belirgin bir şekilde düştüğü gözlemlendi.
-
Kadınların Tercihi: Kadın tüketicilerin erkeklere kıyasla siyah çay yerine farklı kahve türevlerini ve bitki çaylarını çok daha fazla satın aldığı belirlendi.
-
Marka ve Kalite Önde: Vatandaş artık çay satın alırken reklamlara değil, tamamen kendi marka deneyimine ve ürünün kalitesine bakarak karar veriyor.
ÇARE: REYONLARDA "YENİ NESİL ÇAY EVLERİ" DÖNEMİ
Araştırmanın sonuç bölümünde bir araya gelen uzmanlar, Türk çay sektörünün geleceğini kurtarmak ve genç kuşakların siyah çaya olan ilgisini yeniden canlandırmak adına radikal bir vizyon değişikliği önerdi. Tıpkı tüm dünyayı ve şehirlerimizi saran modern kahve zinciri konseptleri gibi, acilen "Yeni Nesil Çay Evleri" modelinin yaygınlaştırılması gerektiği vurgulandı. Çayın geleneksel kimliğinden sıyrılıp daha modern, farklı damak tatlarına hitap eden soğuk-sıcak ürün çeşitliliğiyle sunulmasının, sektörün küresel krizden çıkışındaki en kritik anahtar olduğu ifade edildi.
