Afyonkarahisar'ın farklı ilçelerinde bulunan höyükler, antik kent kalıntıları ve kaya yerleşimleri, bölgenin binlerce yıllık geçmişini gözler önüne seriyor. Özellikle Bolvadin'deki Üçhöyük'te yürütülen kazılarda, 4 bin yıl öncesine uzanan ve kayıp Puruşhanda kentiyle bağlantılı olabileceği değerlendirilen önemli bulgulara ulaşıldı.
Afyonkarahisar, yalnızca tarihi yapıları ve doğal güzellikleriyle değil, toprağın altında sakladığı binlerce yıllık yerleşim izleriyle de dikkat çekiyor. Kentin farklı ilçelerinde bulunan höyükler ve antik yerleşimler, Hititlerden Friglere, Roma'dan Bizans'a kadar pek çok medeniyetin bu topraklarda yaşadığını gösteriyor.
Arkeolojik araştırmalar, Afyonkarahisar'ın geçmişte önemli ticaret yollarının kesiştiği ve farklı uygarlıkların iz bıraktığı merkezlerden biri olduğunu ortaya koyuyor. Bolvadin'deki Üçhöyük'ten Emirdağ'daki Amorium'a, Dinar'daki Apameia'dan Şuhut'taki Synnada'ya kadar uzanan tarihi miras, bölgenin bilinenden çok daha eski bir geçmişe sahip olduğunu gösteriyor.
BOLVADİN'DE 4 BİN YILLIK KAYIP ŞEHİR İZİ
Afyonkarahisar'da son yıllarda dikkat çeken arkeolojik alanların başında Bolvadin ilçesindeki Üçhöyük geliyor. Bölgede yürütülen kazılarda yaklaşık 4 bin yıl öncesine tarihlenen mühürler, seramik parçaları, tekstil üretiminde kullanılan araçlar, metal eşyalar ve yapı kalıntıları bulundu.
Kazı çalışmalarında ulaşılan bulguların, tarihî kaynaklarda adı geçen Puruşhanda kentiyle bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor. Akad dönemine ait yazılı belgelerde adı geçen bu kentin Anadolu'nun önemli ticaret merkezlerinden biri olduğu biliniyor. Üçhöyük'ün Puruşhanda ile aynı yerleşim olup olmadığı ise arkeolojik araştırmalarla inceleniyor.
Yaklaşık 175 hektarlık bir alana yayıldığı belirtilen Üçhöyük'te ortaya çıkarılan kalıntılar, buranın sıradan bir höyükten ziyade geniş bir yerleşim ve ticaret merkezi olabileceğine işaret ediyor.
AMORİUM, BİZANS DÖNEMİNİN ÖNEMLİ MERKEZLERİNDENDİ
Emirdağ ilçesinin yakınlarında bulunan Amorium Antik Kenti de Afyonkarahisar'ın en önemli tarihî alanları arasında yer alıyor. MÖ 2 binli yıllardan itibaren yerleşim gördüğü belirtilen kentte Hitit, Frig, Yunan, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinin izleri bulunuyor.
Yukarı Şehir ve Aşağı Şehir olarak iki bölümde değerlendirilen Amorium'da gerçekleştirilen kazılarda kilise, hamam, konut, atölye ve sur kalıntıları ortaya çıkarıldı. Seramikler, sikkeler, mühürler, cam ve metal eşyalar da geçmişte kentte sürdürülen günlük yaşam ve ticaret hakkında önemli bilgiler sağladı.
Özellikle Bizans döneminde askerî ve idari açıdan önemli bir merkez hâline gelen Amorium, Anadolu'nun Orta Çağ tarihini anlamak açısından büyük önem taşıyor.
DİNAR'DA ANTİK ÇAĞIN ÖNEMLİ KENTİ: APAMEİA
Afyonkarahisar'ın Dinar ilçesinde bulunan Apameia, bölgenin antik dönemdeki önemli yerleşimlerinden biriydi. Eski adı Keleneia olan kent, Pers, Helenistik ve Roma dönemlerinde önemli bir merkez olarak gelişti.
Tarihî kaynaklarda Batı Anadolu'nun önemli idari ve ticari merkezleri arasında gösterilen Apameia'da antik dönemden kalan stadyum ve tiyatro gibi yapıların izleri günümüze kadar ulaştı.
Kent, geçmişteki konumu ve ekonomik gücüyle Afyonkarahisar'ın antik çağdaki önemini gösteren başlıca yerleşimlerden biri olarak öne çıkıyor.
ŞUHUT'TA BİR DÖNEMİN BAŞKENTİ OLAN SYNNADA
Şuhut ilçe merkezinde yer alan Synnada'nın geçmişi Eski Tunç Çağı'na kadar uzanıyor. Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde önemli bir merkez olan kent, Merkezi Frigya'nın başkenti olarak da biliniyor.
Synnada'nın antik dönemde kendi adına sikke bastırabilen kentlerden biri olması, bölgedeki siyasi ve ekonomik gücünü ortaya koyuyor. Kentin tarihî önemi, Afyonkarahisar'ın yalnızca küçük yerleşimlerden değil, döneminin güçlü şehir merkezlerinden de oluştuğunu gösteriyor.
TOPRAĞIN İÇİNDEKİ TARİH SADECE BÜYÜK KENTLERLE SINIRLI DEĞİL
Afyonkarahisar'daki tarihî yerleşimler yalnızca bilinen antik kentlerden ibaret değil. İhsaniye, İscehisar, Şuhut ve Bolvadin çevresinde çok sayıda kaya yerleşimi, mezar odası, höyük ve yer altı yapısı bulunuyor.
Bolvadin'e bağlı Kemerkaya'daki Yedi Kapı Kaya Yerleşimi'nde yapılan kurtarma kazılarında askerî veya idari amaçla kullanılmış olabileceği düşünülen kaya oyma yapılar ile bir yer altı yerleşiminin bölümleri ortaya çıkarıldı. Geç Roma ve Erken Bizans dönemlerine tarihlenen alandaki çalışmalar, bölgenin geçmişteki yaşam biçimine ilişkin önemli veriler sunuyor.
