İrtikap nedir?
İrtikap, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen ve yalnızca kamu görevlileri tarafından işlenebilen bir suç türüdür. Basitçe ifade etmek gerekirse; bir kamu görevlisinin, görevinden kaynaklanan yetkisini kullanarak bir kişiyi menfaat sağlamaya zorlaması ya da kandırması durumudur.
İrtikap suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 250. maddesinde düzenlenmiştir. Suçun oluşabilmesi için failin kamu görevlisi olması ve görev yetkisini kötüye kullanarak çıkar sağlaması gerekir.
İrtikap suçu kaç çeşittir?
İrtikap suçu üç temel şekilde karşımıza çıkar:
İcbar suretiyle irtikap (Zorlama yoluyla)
Kamu görevlisinin, görevinden doğan nüfuzunu kullanarak kişiyi menfaat vermeye zorlamasıdır.
Örnek: Ruhsat işlemi için gelen bir vatandaşa “işlemini hızlandırırım ama şu kadar ödeme yapmalısın” denmesi.
İkna suretiyle irtikap (Kandırma yoluyla)
Kamu görevlisinin, gerçekte ödenmesi gerekmeyen bir parayı ödenmesi gerekiyormuş gibi göstererek menfaat sağlamasıdır.
Örnek: “Bu belge için ek ücret var” diyerek aslında olmayan bir masraf talep edilmesi.
Hata sonucu yararlanma
Vatandaşın yaptığı hatadan faydalanarak menfaat elde edilmesidir.
Örnek: Fazla yatırılan bir harç bedelinin iade edilmesi gerekirken bilerek geri verilmemesi.
İrtikap ile rüşvet arasındaki fark nedir?
İrtikapta genellikle kamu görevlisinin baskısı ya da yönlendirmesi söz konusudur.
Rüşvette ise iki tarafın karşılıklı anlaşması bulunur.
Yani irtikapta zorlayıcı ya da aldatıcı bir unsur vardır. Bu yönüyle rüşvetten ayrılır.
Tanju Özcan ile irtikap iddiaları
Bolu Cumhuriyet Başsavcılığı’nca yürütülen soruşturmada, belediye personeli ve yöneticilerin “irtikap” suçlamasıyla görev yetkilerini kötüye kullandığı iddiası üzerine işlemler başlatıldı. Jandarma ekipleri, kent genelinde belirlenen adreslere eş zamanlı operasyon düzenledi.
Tanju Özcan, Bolu Belediyesi’ne yönelik yürütülen irtikap soruşturması kapsamında jandarma ekiplerince gözaltına alındı. Operasyonda Özcan ile birlikte toplam 13 kişi hakkında işlem yapıldı.
İrtikap suçunun cezası nedir?
Türk Ceza Kanunu’na göre irtikap suçunun cezası, suçun işleniş şekline göre değişmekle birlikte hapis cezası öngörülmektedir. Zorlama veya aldatma unsuru bulunması cezanın ağırlaşmasına neden olabilir.
Neden bu kadar konuşuluyor?
İrtikap suçu, doğrudan kamu güvenini ilgilendirdiği için toplumda büyük yankı uyandırır. Özellikle belediyeler, kamu kurumları ve yerel yönetimlerle ilgili iddialar, kamuoyunun hassasiyetini artırır.
Son dönemde siyasette yaşanan tartışmalarla birlikte “irtikap nedir?” sorusu Google aramalarında da yükselişe geçti.