Oturduğu veya yattığı yerden ayağa kalkınca gözleri kararan, baş dönmesi yaşayan kişilerde bunun nedeni çoğu zaman tansiyonun ani pozisyon değişikliğine uyum sağlamaya çalışması. Kısa sürede düzelen şikâyetler her zaman ciddi bir soruna işaret etmese de uzun sürmesi ve tekrarlaması önem taşıyor.
Yataktan ya da koltuktan kalktığınızda gözlerinizin önüne kısa süreliğine karanlık çöküyor, başınız dönüyor veya dengenizi kaybedecek gibi hissediyorsanız bunun nedeni yalnızca yorgunluk olmayabilir. Ayağa kalkış sırasında kan basıncında yaşanan geçici düşüş, bu belirtilerin ortaya çıkmasına yol açabiliyor.
Tıpta ortostatik hipotansiyon olarak adlandırılan durum, özellikle oturma veya yatma pozisyonundan ayağa geçildiğinde tansiyonun düşmesiyle ilişkilendiriliyor. Vücut çoğu zaman bu değişime kısa sürede uyum sağlıyor. Fakat şikâyetlerin sık yaşanması veya başka belirtilerle birlikte görülmesi değerlendirme gerektiriyor.
AYAĞA KALKINCA GÖZLER NEDEN KARARIYOR?
Ayağa kalkıldığında yerçekiminin etkisiyle kanın bir bölümü bacaklarda ve karın bölgesindeki damarlarda birikebiliyor. Bu durum kalbe dönen kan miktarını geçici olarak azaltabiliyor. Kalbin pompaladığı kan miktarındaki düşüşle birlikte beyne ulaşan kan akışı da kısa süreliğine azalabiliyor.
Vücut bu değişikliği algıladığında kalp hızını ve damarların sıkılığını ayarlayarak tansiyonu yeniden dengelemeye çalışıyor. Bu uyum sürecinde bazı kişilerde göz kararması, bulanık görme, sersemlik ve baş dönmesi yaşanabiliyor.
GÖZ KARARMASININ ARKASINDA BAŞKA NEDENLER DE OLABİLİR
Ayağa kalkınca yaşanan göz kararması yalnızca pozisyon değişikliğinden kaynaklanmayabilir. Yetersiz sıvı tüketimi, uzun süre hareketsiz kalma, sıcak ortamda bulunma, yoğun egzersiz ve öğün atlama şikâyetleri artırabilir.
Bazı tansiyon ilaçları ve idrar söktürücüler de kan basıncını etkileyebilir. Kansızlık, diyabetle ilişkili sinir sistemi sorunları ve bazı hormonal rahatsızlıklar da benzer yakınmalara neden olabilir.
10-15 SANİYE SINIRI NE ANLAMA GELİYOR?
Ayağa kalkınca ortaya çıkan göz kararmasının birkaç saniye içinde düzelmesi, geçici tansiyon değişiklikleriyle ilişkili olabilir. Bununla birlikte 10-15 saniye, herkes için geçerli ve kesin bir güvenlik sınırı değildir.
Şikâyetin bu süreden uzun sürmesi, sık tekrarlaması, giderek artması veya bayılmaya yol açması durumunda sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir. Özellikle göğüs ağrısı, nefes darlığı, belirgin çarpıntı ya da bayılma eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme önem taşır.
GÖZ KARARMASINI AZALTMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR?
Ani pozisyon değişiklikleri sırasında yaşanan şikâyetleri azaltmak için bazı günlük alışkanlıklara dikkat edilebilir:
Yataktan kalkmadan önce önce oturur pozisyona geçip kısa süre bekleyin.
Ayağa kalkarken acele etmeyin ve mümkünse bir yerden destek alın.
Kalkmadan önce ayak bileklerinizi hareket ettirerek baldır kaslarınızı çalıştırın.
Gün boyunca yeterli sıvı tüketmeye özen gösterin.
Uzun süre aynı pozisyonda hareketsiz kalmamaya çalışın.
Sıcak ortamlarda ve yoğun egzersiz sonrasında daha dikkatli olun.
