Sosyal güvenlik sisteminde uzun süredir tartışılan gecikmiş emekli aylıklarına uygulanacak faiz hesaplamaları konusunda yargı dünyasında son derece önemli bir gelişme yaşandı. Yargıtay tarafından alınan bu son karar, emeklilik dilekçesini verdiği halde işlemleri zamanında tamamlanmayan ve maaşını gecikmeli olarak alan binlerce vatandaşı yakından ilgilendiriyor. Milyonlarca sigortalının haklarını ve emsallerini etkileyecek olan bu yargı içtihatı, emeklilik başvuru süreçlerinde kuruma tanınan yasal süreler ile hak sahibinin talep edebileceği faizin başlangıç anını netleştirdi. Yüksek Mahkeme, geriye dönük hak edişlerin ödenmesi esnasında faiz başlangıcının hangi tarihten itibaren geçerli sayılacağı yönündeki karmaşaya son verdi.
Son dönemde emeklilik şartlarını tamamlayarak Kuruma başvuran ancak tahsis süreçlerindeki yoğunluk veya pürüzler nedeniyle maaşı aylar sonra bağlanan vatandaşların sayısı artış gösterdi. Bu durum, aylığı geç bağlanan kişilerin birikmiş tutarlar üzerinden faiz talep ederek yargıya başvurması sonucunu doğurdu. Yargıtay önüne gelen somut olayda, emeklilik işlemleri uzayan sigortalıların hak kaybına uğramaması ile kamu kurumunun yasal işlem sürelerinin dengelenmesi hedeflendi. Verilen karar doğrultusunda, birikmiş aylıklara uygulanacak faizin işlemeye başlayacağı tarih bakımından Sosyal Güvenlik Kurumuna tanınan yasal prosedür süresinin kritik bir eşik olduğu açıkça vurgulandı.
Emsal Davanın Arka Planı Ve Yerel Mahkemenin Kararı
Hukuki süreci başlatan dava, emeklilik şartlarını taşıdığını belirten ve tahsis talebinde bulunan bir sigortalının Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açtığı dava ile gündeme geldi. Davacı sigortalı, 13/07/2018 tarihi itibarıyla yaşlılık aylığına hak kazandığının tespit edilmesini ve bu tarihten itibaren ödenmeyen tüm emekli aylıklarının bankaların uyguladığı en yüksek mevduat faiziyle birlikte tahsil edilmesini istedi. Maaşının geç bağlandığını ve bu durumun kendisini maddi mağduriyete uğrattığını savunan vatandaş, kurumsal gecikmenin bedelinin faiziyle ödenmesini talep etti. Yerel mahkeme aşamasında yapılan incelemelerde, vatandaşın emeklilik hakkını elde ettiği tarih ve Kurumun gerçekleştirdiği işlemler tek tek masaya yatırıldı.
İlk derece mahkemesi yaptığı yargılama sonucunda, sigortalının 01/10/2018 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı almaya hak kazandığına hükmetti. Mahkeme, bu tespitle birlikte 01/10/2018 ile 01/04/2019 tarihleri arasında ödenmeyen veya eksik ödenen emekli maaşlarının yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verdi. Sosyal Güvenlik Kurumu yetkilileri ise söz konusu kararın usul ve esasa aykırı olduğunu belirterek kararı üst mahkemeye taşıdı. Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yapılan istinaf incelemesinde Kurumun başvurusu esastan reddedildi ve ilk derece mahkemesinin verdiği karar hukuka uygun bulundu. Bunun üzerine Sosyal Güvenlik Kurumu yetkilileri dosyayı temyiz ederek Yargıtaya taşıdı.
Yargıtay Tarafından Yapılan İnceleme Ve Usul Hataları
Temyiz incelemesini gerçekleştiren Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, dosya üzerinde yaptığı ayrıntılı değerlendirmeler sonucunda hem yerel mahkemenin hem de istinaf mahkemesinin kararlarını bozdu. Yüksek Mahkeme, ilk olarak net emekli aylığı miktarının belirlenmesi aşamasında yapılan usul hatasına dikkat çekti. Dosya kapsamında net maaş tutarının tespiti yapılırken Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili birimlerinden resmi bilgi ve görüş alınmadan doğrudan bilirkişi raporuna başvurulması hukuka aykırı bulundu. Kurumun yetkili organlarının verileri olmaksızın sadece bilirkişi hesaplamasıyla karar verilmesinin eksik inceleme anlamına geldiği ifade edildi.
Bozma kararının bir diğer önemli gerekçesini ise eksik ödeme yapılan dönemlerin yanlış hesaplanması oluşturdu. Yargıtay, davanın seyri sırasında sigortalıya 01/05/2019 tarihinde yeniden maaş bağlandığına işaret ederek, geriye dönük hesaplama döneminin yeniden ele alınması gerektiğini belirtti. Yerel mahkemenin belirlediği tarih aralığının aksine, değerlendirmenin 01/10/2018 ile 01/05/2019 tarihleri arasını kapsayacak şekilde yapılması gerektiği karara bağlandı. Mahkemenin gerçeği tam yansıtmayan dönemler üzerinden hesaplama yapması, Yüksek Mahkeme tarafından bozma nedeni sayıldı.
Faiz Hesabında 3 Aylık Yasal Süre Kuralı
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin vermiş olduğu bu emsal kararın en can alıcı noktası ise geç bağlanan emekli maaşlarına uygulanacak faizin başlangıç tarihine ilişkin koyduğu kural oldu. Yüksek Mahkeme, Sosyal Güvenlik Kurumunun emeklilik tahsis işlemlerini yürütürken mevzuat gereği 3 aylık bir yasal süreye sahip olduğunu hatırlattı. Kurumun başvuru evraklarını incelemesi, hizmet dökümlerini birleştirmesi ve maaş bağlama prosedürlerini tamamlaması için Kanun tarafından tanınan bu 3 aylık zaman diliminin makul ve yasal bir süreç olduğu vurgulandı.
Bu hukuki çerçevede Yargıtay, emekli aylığının geç bağlanması nedeniyle vatandaşa faiz ödenmesinin mümkün olduğunu doğrulamakla birlikte, faizin işleme koyulacağı tarihi yeniden tanımladı. Karara göre faiz, vatandaşın emekliliğe hak kazandığı veya dilekçeyi verdiği ilk günden itibaren hesaplanmayacak. Faiz işletilebilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumuna tanınan 3 aylık yasal prosedür süresinin tamamen dolmuş olması gerekecek. Yasal sürenin bittiği tarihi takip eden günden itibaren birikmiş maaşlara faiz uygulanabileceği net bir şekilde hüküm altına alındı.
Kararın Milyonlarca Emekli İçin Doğuracağı Sonuçlar
Yargıtay tarafından verilen bu son içtihat, gelecekte açılacak benzer davalar ve halen devam eden emeklilik başvuruları açısından bağlayıcı ve yol gösterici bir nitelik taşıyor. Emeklilik işlemleri çetin geçen, kurumlar arası yazışmaları uzun süren veya tescil karmaşası nedeniyle maaşı geç ödenen vatandaşlar artık faiz haklarını bu kurala göre arayabilecek. Karar, bir yandan vatandaşın geç ödeme dolayısıyla uğradığı değer kaybını faiz yoluyla telafi etmesine imkan tanırken, diğer yandan kuruma kanunen tanınan işlem süresince faiz yükü bindirilmesini engelliyor.
Sosyal güvenlik hukukunda dengeleri yeniden kuran bu karar doğrultusunda, birikmiş ödemelerini alacak olan sigortalıların ilk 3 aylık bekleme süresi için faiz talep etmesi mümkün olmayacak. Ancak işlemlerin 3 ayı aşması durumunda, geçen her gün için birikmiş maaş tutarlarına yasal faiz işletilmesi yasal bir hak haline gelecek. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin bu kararı, emeklilik başvurusu yapan vatandaşların haklarını ararken ve dava açarken hangi tarihleri baz almaları gerektiğini netleştirmesi bakımından son derece önemli bir emsal oluşturuyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
