Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nun beşinci toplantısı tamamlandı. Toplantının ardından değerlendirmelerde bulunan MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, komisyona katılan siyasi partilerin “umut hakkı” başlığı altında ortak bir zeminde buluştuğunu belirterek, bu konuda uzlaşı sağlandığını ifade etti. Umut hakkıyla ilgili tartışmalar ise kamuoyunda yeniden alevlendi.
UMUT HAKKI NEDİR?
Umut hakkı, ömür boyu hapis cezasına mahkûm edilen bir kişinin, ilerleyen yıllarda cezasının gözden geçirilmesi ve şartlar oluştuğunda serbest kalabilme ihtimaline sahip olması anlamına geliyor. Bu hak, cezanın mutlak ve geri dönüşsüz olmaması gerektiği ilkesine dayanıyor.
Kavram, özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla uluslararası hukukta yer buldu. Mahkemeye göre, bir kişinin hiçbir koşulda özgürlüğüne kavuşamayacağını bilerek ceza infaz etmesi, insanlık onurunu zedeleyen bir durum olarak değerlendiriliyor. Bu nedenle umut hakkı, cezanın rehabilitasyon amacını koruyan bir güvence olarak görülüyor.
UMUT HAKKI KİMLERE VERİLİR?
Umut hakkı, teorik olarak ömür boyu hapis cezası alan tüm hükümlüler için geçerli bir ilke olarak kabul ediliyor. Ancak uygulamada bu durum, ülkelerin iç hukukuna ve suçun niteliğine göre değişiklik gösterebiliyor.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin 2013 tarihli Vinter ve Diğerleri kararında, cezanın belirli bir süre sonra gözden geçirilmesini sağlayan bir mekanizmanın bulunması gerektiği vurgulandı. Bu karar, ağırlaştırılmış müebbet dahil olmak üzere ömür boyu hapis cezalarında “umut kapısının” tamamen kapatılmaması gerektiğini ortaya koydu.
Buna karşın Türkiye’de terör, anayasal düzene karşı suçlar ve devletin güvenliğine yönelik fiiller gibi suçlar söz konusu olduğunda, umut hakkının uygulanması yasal olarak sınırlandırılmış durumda.
ABDULLAH ÖCALAN’A UMUT HAKKI VERİLİR Mİ?
Abdullah Öcalan, terör suçları kapsamında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası almış bir hükümlü olarak İmralı Cezaevi’nde tutuluyor. Mevcut Türk mevzuatına göre, bu suç kapsamında ceza alan bir hükümlüye şartlı tahliye ya da umut hakkı tanınması mümkün görünmüyor.