İran’da en yüksek dini ve siyasi makam olan “Dini Liderlik” görevini yürüten Ayetullah Ali Hamaney’in öldüğüne dair açıklama Orta Doğu’da büyük yankı uyandırdı. 1989 yılından beri İran’ın en yetkili ismi olan Hamaney, ülkenin iç ve dış politikalarında nihai karar verici konumdaydı. Uzun yıllardır İran yönetiminin merkezinde yer alan isim hakkında “Ali Hamaney kimdir” sorusu yeniden gündeme geldi.
ALİ HAMANEY KİMDİR?
Ayetullah Ali Hamaney 1939 yılında İran’ın Meşhed kentinde doğdu. Din adamı bir aileden gelen Hamaney, küçük yaşlardan itibaren dini eğitim aldı ve Şii fıkhı üzerine öğrenim gördü. Kum ve Meşhed’deki dini medreselerde yetişti.
Gençlik döneminde İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi yönetimine karşı yürütülen İslam Devrimi hareketine katıldı. Bu süreçte defalarca gözaltına alındı ve sürgün edildi. Devrim öncesinde muhalif vaazları ve siyasi konuşmalarıyla tanındı.
1979 İran İslam Devrimi sonrasında ülkenin kurucusu Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin yakın çevresinde yer aldı ve yeni kurulan rejimin önemli figürlerinden biri haline geldi.
HANGİ GÖREVLERDE BULUNDU?
Devrimden sonra devlet yönetiminde hızla yükselen Hamaney farklı kademelerde görev yaptı. Bunlar arasında:
-
Savunma Bakanlığı görevleri
-
Devrim Muhafızları ile siyasi koordinasyon
-
Tahran milletvekilliği
-
Cumhurbaşkanlığı
Ali Hamaney 1981 yılında İran Cumhurbaşkanı seçildi ve iki dönem görev yaptı. Bu süreçte İran-Irak Savaşı devam ederken ülkenin askeri ve siyasi yönetiminde aktif rol üstlendi.
1989 yılında Ayetullah Humeyni’nin ölümünün ardından Uzmanlar Meclisi tarafından İran’ın dini lideri seçildi. Böylece ülkenin en üst otoritesi konumuna geldi.
DİNİ LİDERLİK GÖREVİ NEDİR?
İran’da “Veli-yi Fakih” olarak adlandırılan dini liderlik makamı, cumhurbaşkanından daha yetkili kabul edilir. Bu görev kapsamında Hamaney:
-
Silahlı kuvvetlerin başkomutanıydı
-
Yargı erkinin başkanını atıyordu
-
Devlet televizyonunu kontrol ediyordu
-
Stratejik devlet politikalarında son sözü söylüyordu
İran’ın nükleer programı, bölgesel askeri politikaları ve dış ilişkileri doğrudan dini liderin yetki alanında bulunur. Bu nedenle Hamaney, İran’ın fiili lideri olarak kabul edildi.
SİYASİ GÖRÜŞLERİ VE POLİTİKALARI
Ali Hamaney muhafazakâr ve devrimci ideolojiye bağlı bir lider olarak tanındı. Batı etkisine karşı direnç, bağımsız ekonomi modeli ve İslam dünyasında siyasi birlik vurgusu temel söylemleri arasında yer aldı.
“Direniş ekonomisi” yaklaşımıyla yaptırımlara karşı iç üretimi savundu. Orta Doğu’daki vekil güçler üzerinden kurulan bölgesel stratejilerde belirleyici rol oynadı.
İran’ın nükleer faaliyetleri, ABD ile gerilimler ve İsrail karşıtı politikalar döneminde öne çıkan başlıklar oldu.
KİŞİSEL HAYATI VE DİNİ KONUMU
Hamaney yalnızca siyasi lider değil aynı zamanda Şii dünyasında dini otorite kabul edilen bir müctehiddi. Dini yorumları ve vaazları İran’da geniş bir kesim tarafından takip edildi.
Hitabet gücü ve sade yaşam tarzıyla tanındı. Yazarlık çalışmaları ve dini metin çevirileri de bulunur.
1989’dan itibaren aralıksız olarak İran’ın dini lideri olarak görev yaptı ve ülkenin en etkili siyasi figürü olarak anıldı.
