Peki bu sistem gerçekten pompaya yansıyan zammı nasıl etkiliyor? Çoğu kişinin adını duyduğu ama detayını bilmediği sistemin perde arkasında dikkat çeken bir mekanizma bulunuyor. Akaryakıt fiyatlarının küresel petrol fiyatları ve döviz kurundaki hareketlere bağlı olarak sık sık değişmesi, tüketicilerin bütçesini doğrudan etkiliyor. Bu dalgalanmaların vatandaş üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla Türkiye’de zaman zaman eşel mobil sistemi devreye alınıyor. Özellikle petrol fiyatlarının hızla yükseldiği dönemlerde gündeme gelen bu uygulama, akaryakıt fiyatlarında ani artışların önüne geçmeyi hedefleyen bir vergi düzenlemesi olarak biliniyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında yaşanan artışların tüketiciye doğrudan yansımaması için kullanılan bir vergi ayarlama yöntemidir. Bu sistemde devlet, akaryakıt üzerindeki Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oranını düşürerek fiyat artışını dengelemeye çalışır.
Normal şartlarda petrol fiyatı veya döviz kuru yükseldiğinde akaryakıt fiyatları da otomatik olarak artar. Ancak eşel mobil sistemi uygulandığında, artan maliyetin bir kısmı vergi indirimiyle dengelenir. Böylece zam pompaya ya hiç yansımaz ya da daha düşük seviyede hissedilir.
AKARYAKIT ZAMLARINDA NASIL DEVREYE GİRİYOR?
Akaryakıt fiyatları Türkiye’de büyük ölçüde Brent petrol fiyatı ve döviz kuru üzerinden belirleniyor. Küresel piyasalarda petrol fiyatlarının yükselmesi veya kurdaki artış, doğrudan pompaya zam olarak yansıyabiliyor.
Eşel mobil sistemi uygulandığında ise devlet, akaryakıt üzerindeki ÖTV’den geçici olarak feragat ediyor. Bu sayede tüketiciye yansıyan fiyat artışı sınırlanmış oluyor. Ancak vergi indiriminin bir sınırı bulunuyor. ÖTV tamamen sıfırlandığında sistemin etkisi sona eriyor ve sonraki fiyat artışları doğrudan pompaya yansıyor.
TÜKETİCİLER İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
Uzmanlara göre eşel mobil sistemi, özellikle kısa vadede tüketicinin akaryakıt zamlarından daha az etkilenmesini sağlayan bir tampon görevi görüyor. Ancak bu uygulama devletin vergi gelirlerinde azalmaya neden olabiliyor.
Bu nedenle sistem sürekli değil, daha çok petrol fiyatlarının hızlı yükseldiği dönemlerde geçici olarak uygulanıyor. Ekonomistler, uzun vadede enerji maliyetlerinin küresel piyasalara bağlı olmaya devam ettiğini ve bu nedenle akaryakıt fiyatlarının tamamen sabit kalmasının mümkün olmadığını belirtiyor.
Son dönemde petrol fiyatlarında yaşanan hareketlilik nedeniyle eşel mobil sistemi yeniden kamuoyunun gündemine gelirken, sistemin tekrar devreye alınıp alınmayacağı ise ekonomi yönetiminin alacağı kararlara bağlı olacak.