Afyonkarahisar'da 1933 yılında Taş Medrese’de başlayan müzecilik serüveni, 2023 yılında açılan modern binasıyla yeni bir boyut kazandı. Afyonkarahisar Müzesi, mermer sanayisinin antik çağdaki köklerinden Kurtuluş Savaşı'ndaki kahramanlıklara kadar şehrin hafızasını korumakla kalmıyor, insanlık tarihinin 5 bin yıllık öyküsüne de tanıklık ediyor.
Bünyesinde 50 bin eseri barındıran ve açıldığı günden bu yana 100 bin ziyaretçiyi ağırlayan Afyonkarahisar Müzesi, Kalkolitik Çağ’dan Kurtuluş Savaşı’na kadar uzanan 5 katlı büyüleyici bir kronoloji sunuyor. Amerika’dan diplomasi zaferiyle getirilen Kybele Heykeli’nden, Roma döneminin ihtişamını yansıtan Apameia Lahti’ne kadar paha biçilemeyen eserler bu müzede ziyaretçilerini bekliyor.
Afyonkarahisar Müzesi, hem mimarisi hem de barındırdığı paha biçilemeyen eserlerle dünya çapında bir kültür merkezi haline geldi. 2023 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açılışı gerçekleştirilen Afyonkarahisar Müzesi, açıldığı günden bu yana binlerce yerli ve yabancı turisti misafir etti.
Tarih öncesi dönemlerde bolluk ve bereket sembolü olan ana tanrıça kibele heykeli de Afyonkarahisar müzesinde sergileniyor. Tarihi miras yönünden oldukça zengin olan, 50 bin eseri bünyesinde barındıran Afyonkarahisar müzesinde şüphesiz ki en nadide eserlerinden birisi kibele heykeli. Bu eşsiz eser 1960'lı yıllarda Türkiyeden İsraile kaçırılmış ve 2020 yılında ise Amerika Birleşik Devletlerinden tekrar Türkiyeye getirilmiştir. 2021 yılında ise Afyonkarahisar a getirilerek müzeye kazandırılmış oldu. 60 yıl sonra ait olduğu topraklara geri dönen kibele heykeli diplomasi yoluyla ülkemize kazandırılması yönüyle bir ilk oldu. Daha önceleri yurt dışına kaçırılan tarihi eserler ancak mahkeme yolu ile geri alınabiliyordu.
Müze binası, ziyaretçilerini en eski devirlerden en yeniye doğru götüren konik bir formda tasarlandı. 50 bine yakın kayıtlı eserin 3 bin 382 tanesi aktif olarak sergileniyor:
-
Bodrum Kat (Uygarlığın Doğuşu): Paleolitik dönemden başlayarak Kalkolitik, Tunç, Hitit, Frig ve Lidya dönemlerine ait buluntular yer alıyor.
-
Zemin Kat (Klasik Görkem): Pers, Hellenistik, Roma ve Doğu Roma (Bizans) dönemlerine ait heykeller, lahitler ve zengin bir sikke koleksiyonu bulunuyor.
-
1. ve 2. Kat (Türk-İslam Mirası): Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait etnografik eserler, gündelik yaşam objeleri ve sanat eserleri sergileniyor.
-
3. Kat (Milli Mücadele): Afyonkarahisar'ın kilit rol oynadığı Kurtuluş Savaşı dönemi, dijital canlandırmalar ve döneme ait askeri-siyasi objelerle anlatılıyor.
Müze sadece kapalı alanıyla değil, geniş bahçesiyle de bir sanat galerisidir. Bahçede Roma ve Bizans dönemine ait dev küpler (pithos), lahitler, mezar stelleri ile Osmanlı dönemine ait hat sanatının en güzel örneklerini barındıran mezar taşları sergilenmektedir.
Afyonkarahisar Müzesi'nin 50 bini aşkın eseri barındıran devasa koleksiyonu içerisinde, hem tarihi değeri hem de sanatsal işçiliği ile ön plana çıkan en nadide 5 eser şöyle;
1. Kybele Heykeli (Ana Tanrıça)
Müzenin tartışmasız en ünlü ve sembolik eseridir. 1960'lı yıllarda Afyonkarahisar'dan yurt dışına kaçırılmış, tam 60 yıl sonra 2020 yılında Amerika'dan diplomatik yollarla geri getirilmiştir.
-
Önemi: Anadolu’nun en eski inançlarından olan bereket ve bolluğu simgeler. Müzakere yoluyla ülkemize kazandırılan ilk eserlerden biri olması onu "diplomasi zaferi"nin sembolü yapar.
2. Apameia Lahti
Dinar (Apameia) antik kentinde bulunan bu lahit, MS 2. yüzyıla aittir. Antik dünyanın mermer merkezi olan İscehisar (Docimeium) mermerinden yapılmıştır.
-
Önemi: Üzerindeki girlant taşıyan Eroslar, Medusa başları ve özellikle Akhileus ile Amazon kraliçesi Penthesileia’nın mücadelesi gibi mitolojik sahneler, Roma dönemi mermer işçiliğinin dünyadaki en zarif örneklerindendir.
3. Figürin Başlı Testi
Erken Tunç Çağı'na (MÖ 3000-2000) tarihlenen bu eser, kırmızı astarlı ve el yapımıdır.
-
Önemi: Testinin ağız kısmında yer alan insan başı (figürin) tasviri, bu kabın sıradan bir kullanım için değil, törensel (ritüel) amaçlarla yapıldığını gösterir. Benzerine çok az rastlanan, nadir bir arkeolojik buluntudur.
4. Çavdarlı-Kovalık Heykel Grubu
1964 yılında Afyonkarahisar merkeze bağlı Çavdarlı Köyü’nde yol yapımı sırasında tesadüfen bulunmuştur. Toplam 71 parçadan oluşan dev bir adak grubudur.
-
Önemi: İçinde Apollon, Zeus, Kybele, Artemis ve Tanrı-Kral Midas gibi isimlerin olduğu bu grup, adeta bir "Tanrılar Meclisi" (Pantheon) niteliğindedir. Bu kadar çok tanrı heykelciğinin tek bir noktada bulunması, sayısal açıdan dünyada tek örnektir.
5. Synnada Sikkesi
MÖ 133 sonrası döneme ait bronz bir sikkedir. Şuhut (Synnada) antik kentine aittir.
-
Önemi: Ön yüzünde Zeus, arka yüzünde ise yıldızlı Dioskur başlıkları arasında haşhaş ve buğday bitkileri yer alır. Bu eser, Afyonkarahisar'ın simgesi olan haşhaşın binlerce yıl öncesinde de bölge ekonomisi ve kültürü için ne kadar önemli olduğunun en somut kanıtıdır.