Türkiye’nin dijital egemenlik hedefi doğrultusunda yerli yapay zeka çalışmaları tüm hızıyla sürerken, geliştirilen sistemlerin beklenmedik bir kültürel engele takıldığı ortaya çıktı. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Emre Uygur’un yürüttüğü Türkçe dil modeli çalışmalarında, Afyonkarahisar yöresine ait konuşma biçiminin yapay zeka modellerinde ciddi anlamlama sorunlarına yol açtığı saptandı.
"-M" HARFİ GİTTİ, ALGORİTMA BİTTİ!
Dr. Emre Uygur, Afyonkarahisar’da geçirdiği dört yılın ardından bölge şivesinin yapay zeka üzerindeki etkilerini çarpıcı bir örnekle açıkladı. Afyon şivesinde birinci tekil şahıs eki olan "-m" harfinin kullanımının oldukça seyrek olduğunu belirten Uygur, "Bir Afyonlu 'yemek yiyorum' yerine 'yemek yiyon', 'kahve içiyorum' yerine 'kahve içiyon' der. Yapay zeka bunu duyduğunda, birinci şahıs bildirimi değil, ikinci tekil şahsa sorulan bir soru olarak algılıyor" dedi.
YAPAY ZEKA İLE AFYONLU ARASINDAKİ O KOMİK DÖNGÜ
Sistemin bu şiveyi duyduğunda girdiği çıkmaz ise oldukça dikkat çekici. Dr. Uygur, yapay zekanın bu ifadeleri "Sen yemek mi yiyorsun?" sorusu gibi algıladığını ve şu cevabı verdiğini belirtiyor:
"Hayır, ben yemek içmiyorum/yemiyorum, siz ne yapıyorsunuz?"
Kullanıcı, şivesiyle "Tamam işte, kendimden bahsediyorum" dedikçe, sistem "Ben konuşuyorum ama siz ne soruyorsunuz?" diyerek adeta bir mantık döngüsüne hapsoluyor. Bu durum, yerli modellerin sadece standart Türkçe ile değil, Anadolu'nun zengin ağız yapısıyla da eğitilmesi gerektiğini bir kez daha kanıtladı.
YERLİ YAPAY ZEKA ARTIK BİR ZORUNLULUK
Dünya genelinde kamu destekli yapay zeka yatırımlarının 2026 yılı sonuna kadar 500 milyar dolara ulaşması beklenirken, Dr. Uygur yerli modellerin önemine vurgu yaptı. İngilizcede özne ve fiilin başta gelmesine karşın, Türkçede her şeyin cümlenin sonundaki eklerde gizli olduğunu hatırlatan uzman, "Yapay zeka son noktayı görene kadar kimin ne yaptığını anlamakta zorlanıyor. Bu yüzden yerli ve milli veri setleriyle, Türkçenin yapısına ve şivelerimize uygun modeller geliştirmek zorundayız" uyarısında bulundu.
Gazeteci Fatih Selek, konuyla ilgli bir video çekerek konuyu "Afyon Düşmesi Yapay Zekayı Tuş Etti" diye özetledi
Görünen o ki, yapay zeka ne kadar gelişirse gelişsin, Anadolu’nun "şive zenginliği" dijital dünyayı şaşırtmaya devam edecek.
