Ramazan ayının sona yaklaşmasıyla birlikte fıtır sadakası yani fitre konusu yeniden araştırılan başlıklar arasında yer aldı. İslam dininde önemli ibadetlerden biri kabul edilen fitre, Ramazan ayını idrak eden ve belirli maddi imkâna sahip olan Müslümanların ihtiyaç sahiplerine verdiği bir sadaka olarak biliniyor. Bayram öncesinde ihtiyaç sahiplerinin de bayram sevincine ortak olmasını amaçlayan bu ibadetin ne zaman verilmesi gerektiği ise sıkça merak ediliyor. Özellikle Ramazan Bayramı yaklaşırken fitrenin son günü, bayramdan sonra verilip verilemeyeceği ve en uygun zamanın ne olduğu gibi sorular gündeme geliyor.
FİTRE NEDİR?
Fitre, İslam’da fıtır sadakası olarak adlandırılan ve Ramazan ayının sonunda verilen mali bir ibadettir.
Halk arasında fitre olarak bilinen fıtır sadakası, Ramazan ayını tamamlayıp bayrama ulaşmanın bir şükrü olarak kabul edilir. İslam dininde belirli bir maddi imkâna sahip olan Müslümanların ihtiyaç sahiplerine vermesi vacip kabul edilen bir sadakadır.
Fıtır sadakası yalnızca bireysel bir ibadet olarak görülmez. Aynı zamanda toplum içinde yardımlaşmayı ve dayanışmayı güçlendiren bir uygulama olarak değerlendirilir. Bu yönüyle fitre, bayram gününde maddi imkânı kısıtlı olan kişilerin de temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesine katkı sağlar.
KİMLER FİTRE VERMEKLE YÜKÜMLÜDÜR?
Fitre vermekle yükümlü olan kişiler, İslam’da belirli bir maddi imkâna sahip kabul edilen Müslümanlardır.
Kişi yalnızca kendi adına değil, aynı zamanda bakmakla yükümlü olduğu küçük çocukları adına da fitre vermekle sorumludur. Bu nedenle aile reisleri genellikle hem kendileri hem de çocukları için fitre verir.
Hz. Muhammed’in hadislerinde köle veya hür, kadın veya erkek, küçük veya büyük her Müslüman için fitre verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle aile içinde bakmakla yükümlü olunan bireyler adına fitre verilmesi yaygın bir uygulamadır.
FİTRE KİMLERE VERİLİR?
Fitre, maddi imkânı olmayan ve ihtiyaç sahibi Müslümanlara verilir.
Fitrenin temel amacı, maddi durumu yetersiz olan kişilerin de bayram gününde temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesini sağlamaktır. Bu nedenle fitre verirken kişinin bakmakla yükümlü olmadığı ihtiyaç sahipleri tercih edilir.
İslam hukukunda fitre verilemeyecek kişiler de belirtilmiştir. Hanefi mezhebine göre anne, baba, büyük anne ve büyük baba gibi üst soy akrabalar ile çocuklar ve torunlar gibi alt soy akrabalara fitre verilmesi uygun görülmez. Ayrıca eşe de fitre verilmez. Maddi açıdan zengin sayılan kişilere de fitre verilmesi doğru kabul edilmez.
FİTRE NASIL BELİRLENİR?
Fitre miktarı belirlenirken temel ölçü, bir kişinin günlük gıda ihtiyacını karşılayacak miktardır.
Bu miktar genellikle bir kişinin bir günlük temel gıda ihtiyacına denk gelecek şekilde hesaplanır. Günümüzde birçok ülkede dini kurumlar her yıl fitre için tavsiye edilen asgari miktarı açıklamaktadır.
Fitre tek bir ihtiyaç sahibine verilebileceği gibi birden fazla kişiye de dağıtılabilir. Ancak bir kişiye verilen miktarın bir fitreden daha az olmaması gerektiği belirtilir.
FİTRE VERMEK İÇİN SON GÜN NE ZAMAN?
Fıtır sadakasının vacip olma zamanı Ramazan Bayramı’nın birinci günü olarak kabul edilir.
Ancak İslam alimleri fitrenin bayramdan önce verilmesini daha faziletli bir uygulama olarak değerlendirir. Bu nedenle Müslümanların büyük bölümü fitrelerini Ramazan ayı içinde dağıtmayı tercih eder.
Fitrenin Ramazan ayı içinde verilmesinin temel nedeni, ihtiyaç sahiplerinin bayram öncesinde gerekli ihtiyaçlarını karşılayabilmesine imkân sağlamaktır.
FİTRE EN GEÇ NE ZAMAN VERİLEBİLİR?
Fitre bayram günü de verilebilir.
Fıkıh kaynaklarında fitrenin bayram namazından önce verilmesinin müstehap olduğu ifade edilir. Bu uygulama, ihtiyaç sahiplerinin bayram gününde temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesini amaçlar.
Bazı mezheplerde bu konuda farklı görüşler bulunmaktadır. Şafii mezhebine göre meşru bir mazeret bulunmadıkça fitrenin bayramın birinci gününün gün batımından sonraya bırakılması uygun görülmez.
FİTRE BAYRAMDAN SONRA VERİLİR Mİ?
Fıkıh kaynaklarına göre fitre bayram gününden sonra da verilebilir.
Ancak bu durum tercih edilen bir uygulama olarak görülmez. Fitrenin temel amacı, ihtiyaç sahiplerinin bayram gününde maddi açıdan rahatlamasını sağlamaktır. Bu nedenle fitrenin mümkün olduğunca bayramdan önce verilmesi önerilir.
Fitre bayramdan sonra verildiğinde ibadet geçersiz sayılmaz ancak geciktirilmiş bir ibadet olarak değerlendirilir. Bu nedenle İslam alimleri fitrenin en uygun zamanının Ramazan ayı içinde veya bayram namazından önce verilmesi olduğunu ifade eder.