Türkiye genelindeki milyonlarca küçük işletme sahibi ve esnafın gözü kulağı uzun süredir Ankara’dan gelecek ekonomi haberlerine çevrilmiş durumda. Sosyal güvenlik sistemindeki mevcut dengesizlikleri gidermek amacıyla hazırlanan yeni reform paketi, özellikle Bağ-Kur sigortalılarının prim yükünü hafifletmeyi hedefliyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından teknik detayları olgunlaştırılan düzenleme, uzun yıllardır süregelen prim adaletsizliğini ortadan kaldırmak için gün sayıyor.
Yasal sürecin tamamlanmasıyla birlikte yürürlüğe girmesi beklenen bu tarihi adım, esnafın emeklilik için beklemek zorunda olduğu süreyi ciddi manada kısaltacak. Meclis genel kurulunda komisyon aşamalarının ardından oylanması planlanan kanun teklifi, sosyal güvenlik tarihinde köklü bir dönüm noktası olarak nitelendiriliyor. Mevcut ekonomik konjonktürde prim ödemekte zorlanan esnaflar, bu yasanın resmiyet kazanmasıyla birlikte derin bir nefes almayı ümit ediyor.
Sosyal Güvenlik Sistemindeki Prim Eşitsizliği Son Buluyor
Ülkemizde yürürlükte olan sosyal güvenlik mevzuatına göre, SSK ve Bağ-Kur çatısı altında çalışan vatandaşların emeklilik hakları arasında belirgin bir fark bulunuyor. Mevcut sistemde 4A statüsündeki işçiler daha az prim günüyle emeklilik hakkı kazanabilirken, kendi nam ve hesabına çalışan esnaflar çok daha uzun süre prim yatırmak zorunda kalıyor. Bu durum, özellikle küçük bütçelerle ayakta kalmaya çalışan bakkal, kuaför, tamirci gibi esnaflar için büyük bir mali külfet ve zaman kaybı anlamına geliyor.
Yapılması planlanan yeni yasal düzenleme ile birlikte iki farklı sigorta kolu arasındaki bu derin uçurumun tamamen kapatılması amaçlanıyor. Reformun hayata geçmesiyle birlikte, esnafların omzundaki bin sekiz yüz günlük fazladan prim yükü tamamen kaldırılmış olacak. Böylece küçük işletme sahipleri, tıpkı fabrikada ya da bir ofiste çalışan işçiler gibi eşit şartlarda ve aynı prim süresiyle emeklilik hakkına kavuşma imkanı elde edecek.
Erken Emeklilik Hakkı Elde Edecek Vatandaşların Kriterleri
Yeni yasadan faydalanacak olan kitleye dair sınırların netleşmesi, esnaf odaları ve sosyal güvenlik uzmanları tarafından en çok merak edilen konular arasında yer alıyor. İlk etapta düzenlemenin on ve altı çalışan sayısı olan, mikro işletme olarak tanımlanan esnafları kapsayacağı belirtiliyor. Bu sınırlama ile birlikte, büyük sermaye sahiplerinden ziyade mahalle kültürünü yaşatan ve kısıtlı imkanlarla ticaret yapan küçük esnafın korunması öncelikli hedef haline geliyor.
Emeklilik için gerekli olan yaş sınırında herhangi bir geriye çekme yapılmazken, prim gün sayısının düşürülmesi otomatik olarak binlerce kişiye hemen emeklilik kapısını açacak. Yaş şartını çoktan doldurmuş ancak yedi bin iki yüz günün üzerinde primi olmasına rağmen dokuz bin günü tamamlayamadığı için bekleyen binlerce esnaf, yasanın yürürlüğe girdiği gün emeklilik dilekçesi verme hakkına sahip olacak. Bu durum, özellikle yaşlılık döneminde hala çalışmak zorunda kalan küçük esnaf için hayati bir rahatlama sağlayacak.
Mevcut Emeklilik Sisteminde Son 1260 Gün Kuralı
Sigortalıların çalışma hayatları boyunca birden fazla sigorta koluna tabi olmaları durumunda, hangi şartlarla emekli olacaklarını belirleyen çok kritik bir kural uygulanıyor. Mevzuata göre bir çalışanın emekli olacağı kurum, sigortalılık süresinin son yedi yılındaki baskın çalışma statüsüne göre tayin ediliyor. Bu yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde en fazla prim hangi sigorta kolundan ödenmişse, vatandaş o statünün yaş ve gün şartlarına tabi tutuluyor.
Son bin iki yüz altmış bir gün olarak da bilinen bu kural, geçmişte hem esnaflık yapıp hem de işçilik yapan milyonlarca kişinin emeklilik planlarını doğrudan etkiliyor. Eğer bir sigortalının son yedi yıllık prim ödemelerinde eşitlik söz konusu ise bu durumda en son tabi olunan sigorta kolu esas alınıyor. Yeni düzenlemeyle birlikte prim günlerinin eşitlenmesi, bu karmaşık hesaplama yönteminin de esnaflar lehine yumuşatılmasını ve mağduriyetlerin önlenmesini sağlayacak.
Reformun Yürürlüğe Girmesiyle Esnafın Kazanacağı Avantajlar
Hükümetin ekonomi programı kapsamında meclise sunduğu bu düzenleme yasalaştığı takdirde, esnaflar tam beş yıl daha erken emekli olma fırsatını yakalayacak. Bin sekiz yüz günlük indirim, mali açıdan esnafın cebinden çıkacak olan büyük bir meblağın da işletmede kalmasına vesile olacak. Her ay ödenen yüksek Bağ-Kur primlerinin beş yıl erken bitmesi, küçük işletmelerin sürdürülebilirliği açısından çok önemli bir ekonomik destek figürüne dönüşecek.
Ayrıca erken emekli olan esnaflar, bir yandan emekli aylıklarını almaya başlarken diğer yandan da yasal bir engel olmaması durumunda işletmelerini işletmeye devam edebilecekler. Bu durum hem aile bütçelerine çift gelir girmesini sağlayacak hem de piyasadaki yerli esnafın ticari hayatın içinde kalmasını destekleyecek. Sosyal güvenlik kurumlarının uzun vadeli aktüeryal dengeleri gözetilerek hazırlanan bu paket, toplumsal refahın tabana yayılması noktasında da büyük bir misyon üstleniyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım