Peki, Ali Çetinkaya kimdir? Millî Mücadele’de nasıl bir rol üstlenmiştir? Hangi görevlerde bulunmuştur?
1878 yılında Afyonkarahisar’da dünyaya gelen Ali Çetinkaya, Şerifoğlu Ahmet Ağa ile Fatma Hanım’ın oğludur. Çocukluk yıllarında liderlik özellikleriyle dikkat çekmiş, çevresinde “Ali Vezir” lakabıyla anılmıştır. Millî ve manevî değerlere bağlı bir ortamda yetişen Çetinkaya, askerlik ve devlet hayatı boyunca bağımsızlık ve vatan kavramlarını temel ilke olarak benimsemiştir.
ALİ ÇETİNKAYA KİMDİR?
Ali Çetinkaya, Osmanlı’nın son döneminde yetişmiş bir asker ve Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde aktif rol almış bir devlet adamıdır. 1892’de Bursa Işıklar Askerî İdadisi’ne giren Çetinkaya, 1895’te Harp Okulu’na kabul edilmiş ve 1898’de teğmen rütbesiyle mezun olmuştur. Meslek hayatının ilk yıllarında Makedonya ve Arnavutluk’ta isyanlara karşı görev almış, ardından Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’nda çeşitli cephelerde bulunmuştur.
1911 Trablusgarp Savaşı sırasında Mustafa Kemal Paşa’nın emrinde Derne ve Bingazi bölgelerinde görev yapmış, burada gösterdiği askerî başarı ile dikkat çekmiştir. Bu süreç, ilerleyen yıllarda Millî Mücadele’de üstleneceği rolün de zeminini oluşturmuştur.
ALİ ÇETİNKAYA VE İLK KURŞUN OLAYI NEDİR?
1919 yılında 172. Piyade Alayı Komutanı olarak Ayvalık Cephesi’nde görev yapan Ali Çetinkaya, Yunan kuvvetlerinin ilerleyişi sırasında kritik bir karar almıştır. İstanbul Hükûmeti’nin ateş edilmemesi yönündeki talimatına rağmen, işgale karşı ateş emri vermiştir. Bu gelişme, Millî Mücadele’nin fiilen başlaması açısından dönüm noktası kabul edilmektedir.
Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk’ta Ayvalık’ta verilen bu karara değinmiş ve Millî Mücadele’nin başlangıcında Ali Çetinkaya’nın rolünü açık şekilde ortaya koymuştur. Bu nedenle Çetinkaya, kamuoyunda “ilk kurşun” emrini veren komutan olarak anılmaktadır.
MALTA SÜRGÜNÜ VE TBMM SÜRECİ
Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde Afyonkarahisar Mebusu olarak görev yapan Ali Çetinkaya, İstanbul’un işgali sonrasında İngilizler tarafından tutuklanarak Malta’ya sürgün edilmiştir. Yaklaşık iki yıl süren sürgünün ardından 1922’de Türkiye’ye dönmüştür.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Afyonkarahisar Milletvekili olarak görev alan Çetinkaya, Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde aktif rol üstlenmiştir. 1924 Anayasası’nın hazırlanması, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın kuruluş çalışmaları ve Meclis içi düzenin sağlanması gibi alanlarda görev yapmıştır.
ALİ ÇETİNKAYA HANGİ BAKANLIKLARI YAPTI?
Ali Çetinkaya, Cumhuriyet döneminde çeşitli üst düzey görevler üstlenmiştir. 1934 yılında Bayındırlık Bakanı olarak görev yapmış, 1939 yılında ise Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Ulaştırma Bakanı olmuştur. Ulaştırma alanındaki görev süresinde demiryollarının millîleştirilmesi ve ulaşım altyapısının güçlendirilmesi çalışmalarında yer almıştır.
Ankara İstiklal Mahkemesi Başkanlığı görevini de yürüten Çetinkaya, Millî Mücadele döneminde hukuk ve kamu düzeni alanında sorumluluk üstlenmiştir. Ayrıca Türkiye İş Bankası ve Ziraat Bankası yönetimlerinde görev almış, kooperatifçilik faaliyetlerine destek vermiştir.
Soyadı Kanunu’nun kabul edilmesinin ardından Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine “Çetinkaya” soyadı verilmiştir. 21 Şubat 1949 tarihinde hayatını kaybeden Ali Çetinkaya, Afyonkarahisar Asri Mezarlığı’na defnedilmiştir. Ayvalık’taki Cunda Adası’nın resmî adı ise daha sonra Ali Bey Adası olarak değiştirilmiştir.