Türkiye'ye karşı geçmişte hazırladığı sert yaptırım tasarılarıyla bilinen ancak son dönemde F-35 programına dönüşü destekleyen Graham’ın vefatının ardından arama motorlarında "Lindsey Graham kimdir, neden öldü, Türkiye politikası nasıldı?" soruları dalgalanmaya başladı. İşte o detaylar...
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Senatosu'nun en kıdemli ve küresel siyasette en çok ses getiren isimlerinden biri olan Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham’ın vefatı, uluslararası arenada geniş yankı uyandırdı. Graham’ın ofisinden yapılan resmi açıklamada, deneyimli siyasetçinin ani bir rahatsızlık neticesinde yaşamını yitirdiği duyurulurken, ailesi bu zor süreçte mahremiyetlerine saygı gösterilmesini talep etti.
ABD Başkanı Donald Trump, vefat haberinin ardından yayımladığı taziye mesajında Graham'ı "gerçek bir vatansever" olarak nitelendirdi.
LINDSEY GRAHAM KİMDİR?
1955 doğumlu olan Lindsey Graham, hukuk eğitiminin ardından askeri savcılık yapmış ve siyasi kariyerinde hızla yükselmiştir.
-
Senato Kariyeri: 2002 yılında South Carolina (Güney Karolina) eyaletinden Senato'ya seçilen Graham, o tarihten bu yana Washington’ın dış politika ve askeri stratejilerinde en yönlendirici aktörlerden biri oldu.
-
Komite Başkanlıkları: Senato bünyesinde Bütçe Komitesi Başkanlığı gibi kritik görevleri yürüttü.
-
Trump ile İlişkisi: Geçmişte Donald Trump ile sert siyasi çatışmalar yaşamış, hatta 2021 Kongre baskını sonrası "Artık yeter, beni bu işin dışında tutun" diyerek mesafe koymuştu. Ancak daha sonra Trump'ın en sadık destekçilerinden biri haline gelerek 2024 seçimlerinde de yanında yer aldı.
-
Son Ziyaretleri: Vefatından hemen önce, 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'ne katılmış; ardından 10 Temmuz'da Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile görüşmek üzere Kiev'e giderek ABD iç siyasetine sunacağı yeni bir Rusya yaptırım tasarısı üzerinde çalışmıştı.
TÜRKİYE'YE KARŞI TUTUMU NASILDI? (YAPTIRIMLARDAN F-35 DESTEĞİNE)
Lindsey Graham’ın Türkiye politikası, yıllar içinde sert yaptırım taleplerinden stratejik ortaklık ve diyalog arayışlarına uzanan dalgalı bir grafik çizdi:
1. Suriye Operasyonları ve Yaptırım Tasarıları (2019 - 2024)
Türkiye'nin 2019 yılındaki Fırat'ın doğusuna yönelik başlattığı Barış Pınarı Harekâtı döneminde Ankara'ya karşı en sert muhalefeti yürüten isimlerden biri oldu. Demokrat Senatör Chris Van Hollen ile ortak hareket eden Graham, ABD’nin Kürt güçlerini (SDG) yalnız bıraktığını savunarak Türkiye’ye yönelik ağır yaptırımlar öngören tasarılar hazırladı. Son olarak 2024 yılında, Türkiye destekli grupların bölgedeki askeri hareketliliğini kısıtlamayı amaçlayan "2024 Türk Saldırganlığına Karşı Koyma Yasası" teklifini Kongre'ye sundu.
2. S-400 Karşıtlığı
Türkiye'nin Rusya'dan CAATSA yaptırımlarına yol açan S-400 hava savunma sistemi satın almasına şiddetle karşı çıktı. Bu adımın NATO’nun güvenliğini ve askeri yapısını tehlikeye attığını savunarak, Türkiye'nin F-35 müşterek taarruz uçağı programından çıkarılması sürecinde aktif rol oynadı.
3. Diplomatik Diyalog ve F-35 Çözüm Arayışı (2025 - 2026)
Graham, askeri gerilimlere rağmen hiçbir zaman Ankara ile köprülerin tamamen atılmasını istemedi. Mayıs 2025'te Türkiye'ye gerçekleştirdiği kritik ziyarette tutumunda yumuşama sinyalleri verdi. Kongre'deki dirençlere rağmen, Türkiye'nin F-35 programına ve teslimat sürecine yeniden dönmesini sağlayacak formüller üzerinde çalışmaya açık olduğunu ilan etti.
Son olarak vefatından günler önce katıldığı Ankara'daki NATO Zirvesi'nde verdiği demeçte; İsrail ve Yunanistan gibi ülkelerin Türkiye karşıtı lobilerinin Kongre üzerinde baskı kurduğunu belirtmiş ancak kendisinin Türkiye'ye F-35 satışı konusunda Trump yönetimiyle birlikte hareket etmeye ve yeni bir uzlaşı zeminine destek vermeye hazır olduğunu vurgulamıştı.
DÜNYADAN TAZİYE MESAJLARI
Ukrayna'nın askeri açıdan desteklenmesinin en büyük savunucularından olan Graham'ın vefatı sonrası Ukrayna kanadında üzüntü hakimken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da bir anma mesajı yayımladı. Netanyahu, "Lindsey, İsrail ve Amerika'nın güvenliğinin birbirinden ayrılamaz olduğunu anlamıştı. İsrail en büyük dostlarından birini kaybetti" ifadelerini kullandı.
Washington'da dış politikanın şahin isimlerinden biri olan Graham'ın ani ölümü, özellikle ABD Senatosu'ndaki dengeleri ve Orta Doğu-Ukrayna eksenindeki komite çalışmalarını derinden etkileyecek gibi görünüyor.
