1. YAZARLAR

  2. Sena Coşkun

  3. Sinema Filmlerinde İkili Denetim Mekanizması
Sena Coşkun

Sena Coşkun

Yazarın Tüm Yazıları >

Sinema Filmlerinde İkili Denetim Mekanizması

A+A-

Türk sinema mevzuatına baktığımızda, gerek 5224 sayılı Kanun’da, gerekse 18.02.2005 tarih ve 25731 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelik’te sinema filmlerinin, ticari dolaşıma ve gösterime sokulmadan önce, kayıt ve tescile esas olacak şekilde, ikili bir denetim mekanizmasıyla değerlendirilerek, sınıflandırılması gerektiğinin hükme bağlandığını görüyoruz. Söz konusu ikili denetim mekanizması ise, Değerlendirme ve Sınıflandırma Kurulu ile alt kurullardan oluşuyor.

Ülke içinde üretilen veya ithal edilen her türlü sinema filmini denetlemeden sorumlu Değerlendirme ve Sınıflandırma Kurulu, alt kurulların bir üst denetim mercii olarak görev yapıyor. Yerli ve ithal filmler de haliyle öncelikle alt kurullarda denetleniyor.

Aynı zamanda itiraz mercii olan Değerlendirme ve Sınıflandırma Kurulu’nun denetim yapmanın yanı sıra ikinci görevi, tedbir uygulanmış sinema filmlerini yapımcının veya ithalatçının talebi üzerine yeniden değerlendirmektir.
Kurul’un üçüncü işlevi ise, alt kurullar tarafından verilen kararların Bakanlığın talebi dâhilinde yeniden gözden geçirilmesidir. 

9 üyeli Kurul’da, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile İçişleri ve Millî Eğitim Bakanlıklarından birer üye, ilgili alan meslek birliklerince önerilecek uzman kişiler arasından Bakanlıkça seçilecek 3 üye ile Bakanlık tarafından belirlenecek, alanında doktora derecesi bulunan bir sosyolog, bir psikolog ve bir çocuk gelişimi uzmanı yer almaktadır. Kurul, en az 6 üyenin katılımıyla toplanıp, 5 üyenin aynı yöndeki oyuyla karar almaktadır. 

Sinema Genel Müdürlüğü (SGM), özellikle de Kültür ve Turizm Bakanı, söz konusu üyelerin seçiminde çok önemli bir role sahiptir. Şöyle ki, diğer bakanlıkların belirlediği üyeler haricinde geriye kalan 7 üye, SGM tarafından belirlenmekte ve Bakan tarafından onaylanmaktadır.

Görüldüğü üzere, 9 kişilik Kurul’un üçte biri Bakanlık temsilcilerinden oluşurken, geri kalan 6 üyenin sinema mesleği içinden ve sinema filmlerinin çocuklar, gençler ve toplum üzerindeki etkisini tespit edebilecek nitelikteki uzmanlar arasından seçilmiş olması, son derece önemli ve olumludur. 

5224 Sayılı Kanun kapsamında, değerlendirilmesi ve sınıflandırılması yapılan filmlerin yapımcılarının istediği takdirde Kurul’a gözlemci olarak katılabilmeleri de, yapılacak denetimin “şaibeli” olmaması bakımından önemlidir.

Öte yandan, Türkiye’de sinema filmlerinin denetlenmesi hususunda çok önemli bir rol oynayan “alt kurullar” ise, sinema filmlerinin ön değerlendirme ve sınıflandırmasının yapılması amacıyla oluşturulabilmektedir. 
Türkiye’de yerli ve ithal sinema filmlerinin tamamına yakını, bu kurullar tarafından denetlenmektedir. 

Alt kurullar, SGM’ye bağlı İstanbul Sinema Müdürlüğü’nde toplanmakta ve söz konusu denetimi burada gerçekleştirmektedirler. Denetim için İstanbul’un seçilmesinin nedenini de, sinema sektörünün büyük ölçüde İstanbul’da faaliyet gösteriyor olmasına bağlayabiliriz. 

Yine Bakanlık, değerlendirme ve sınıflandırmanın hızlı ve etkin bir biçimde yapılabilmesi bakımından birden fazla alt kurul oluşturabileceği gibi, alt kurulların diğer illerde toplanmasına da karar verebilir.

Alt kurulların üye sayısı, Değerlendirme ve Sınıflandırma Kurulunun üye sayısından farklıdır. 

İlgili Yönetmeliğe göre, alt kurullar; Bakanlık temsilcisi, meslek birliklerince sektörden önerilen kişiler arasından Bakanlıkça seçilecek bir temsilci ile Bakanlıkça belirlenecek bir psikolog olmak üzere 3 kişiden oluşmaktadır. 

Alt kurullar, sinema filmlerinin ön değerlendirme ve sınıflandırmasını yaparak, filmlere ilişkin:

a)“İşaret ve ibare kullanılması,

b)Kısıtlayıcı bir tedbir uygulanması veya düzeltme yapılması,

c)Gerekli gördüğü hallerde değerlendirilmek üzere Değerlendirme ve Sınıflandırma Kuruluna sevk edilmesi, hususlarında karar alabilmektedir”.

Farklı bir ifadeyle, alt kurullar bir filmi yaş ve içerik bakımından sınıflandırma ile kısmen ve tamamen sansür etme yetkisine sahiptir. Ayrıca, alt kurulların bu yetkisini kullanmayıp kararı Değerlendirme ve Sınıflandırma Kuruluna bırakma hakkı da mevcuttur.

Alt kurulun kısıtlayıcı tedbir veya düzeltmeye ilişkin kararlarına karşı, yapımcı veya ithalatçının, 7 iş günü içinde Değerlendirme ve Sınıflandırma Kurulu’na itiraz etme hakları da bulunmaktadır.

Üzerinde durulması gereken önemli bir husus da, Değerlendirme ve Sınıflandırma Kurulu’nda olduğu gibi, belirlenen alt kurul üyeleri için de gerek 5224 sayılı Kanun’da, gerekse ilgili Yönetmelik’te üyelerin görev süreleri hakkında herhangi bir hüküm bulunmamasıdır. Bunun önemli bir eksiklik olduğunu söyleyebiliriz. 

Zira, SGM ve Bakan, üyeleri görevden alma yetkisine sahiptir. Hâlbuki tarafsızlık esası bakımından bu konudaki genel teamül, görev sürelerinin belirli bir sınıra tâbi olması ve üyelerin belirli aralıklarla değişmesidir. Ayrıca, bu sistem, Bakanın kararlarını beğenmediği üyeleri istediği zaman görevden alması gibi duruma neden olabileceğinden denetleme sürecinde Bakanın ağırlığını artırmaktadır. 
 

Bu yazı toplam 119 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.