1. YAZARLAR

  2. Sena Coşkun

  3. Sinema Filmleri Denetim Kriterleri
Sena Coşkun

Sena Coşkun

Yazarın Tüm Yazıları >

Sinema Filmleri Denetim Kriterleri

A+A-

Ülkemizde sinema filmleri, Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü bünyesinde denetlenmektedir. Denetim (değerlendirme) esnasında göz önünde bulundurulması gereken kriterler ise, 5224 sayılı Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun’da, iki ayrı yerde tanımlanmaktadır. 

Bunlardan ilki, Kanunun “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının f bendinde yer alan “Değerlendirme ve Sınıflandırma” kavramının tanımının yapıldığı kısımdır. Burada “Ülke içinde üretilen veya ithal edilen sinema filmlerinin ticarî dolaşıma ve gösterime sunulmadan önce, gösterim ve iletim biçimleri dikkate alınarak kayıt ve tescile de esas olacak şekilde kamu düzeni, genel ahlâk ile küçüklerin ve gençlerin ruh sağlığının korunması, insan onuruna uygunluk ve Anayasada öngörülen diğer ilkeler doğrultusunda denetlenmesi, değerlendirilmesi ve sınıflandırılması” ifadesine yer verilmiştir.

5224 sayılı Kanun kapsamında değerlendirme kriterlerinin “kamu düzenine uygunluk; genel ahlâka uygunluk; küçüklerin ve gençlerin ruh sağlığının korunması; insan onuruna uygunluk ve Anayasa’da öngörülen diğer ilkelere uygunluk” şeklinde 5 maddede toplandığını görüyoruz.

Söz konusu kriterlerle birlikte, Değerlendirme ve Sınıflandırma Kurulu’nun çalışma esaslarının açıklandığı 4. maddede de, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın, “insan onurunun, kamu düzeninin, genel ahlakın, çocukların ve gençlerin ruh sağlığının korunması amacıyla; şiddet, pornografi ve insan onuruyla bağdaşmayan görüntü ve etkiler içeren filmleri yeniden değerlendirilmek üzere Değerlendirme ve Sınıflandırma Kuruluna sevk edebileceği” belirtilmektedir. Dolayısıyla, Tanımlar kısmında sıralanan beş denetleme kriterine, Kanun kapsamında “şiddet” ve “pornografi” de eklenmiştir.

5224 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılan “Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”te ise, değerlendirme kriterlerine çok daha detaylı bir şekilde yer verilmiştir. Bakanlığın uygulamalarına bakıldığında da, filmlerin değerlendirilmesi ve sınıflandırılması aşamasında, Kanundan ziyade söz konusu Yönetmeliğin dikkate alındığı söylenebilir.

Şöyle ki, değerlendirme kriterleri esas olarak, Yönetmeliğin “Değerlendirme ve Sınıflandırma Esasları” başlığı altında yer alan 11. maddede yer almaktadır. Buna göre, Bakanlık bünyesinde oluşturulan Kurulların sinema filmlerini gösterim ve iletim biçimlerini de dikkate almak suretiyle kamu düzeni, genel ahlak, küçüklerin ve gençlerin ruh ve beden sağlığının korunması, insan onuruna uygunluk ve Anayasa’da öngörülen diğer ilkeler doğrultusunda değerlendireceği öngörülmektedir. 

Yine Kurulların bu değerlendirmeye bağlı olarak; cinsellik, korku veya şiddet unsurlarının ağırlıklı olup olmadığı gibi hususları da dikkate almak suretiyle, genel izleyici kitlesi tarafından izlenebilirlik ve yaş bakımından sinema filmlerini sınıflandıracağı hükme bağlanmaktadır. Ayrıca, Kurulların cinsellik, korku veya şiddet unsurlarının ağırlığını dikkate alarak bazı filmlerin aile eşliğinde izlenmesinin uygun olacağına karar verebileceği de belirtilmektedir.

Yönetmeliği dikkate aldığımızda, Bakanlığın yerli ve yabancı filmleri denetlerken esas aldığı değerlendirme ve sınıflandırma kriterlerinin “genel izleyici kitlesi” dışında 8 maddede toplandığını görüyoruz. Bunlar:

- Genel ahlâk,

- Kamu düzeni,

- Pornografi,

- Küçüklerin ve gençlerin ruh ve beden sağlığının korunması,

- İnsan onuruna uygunluk,

- Anayasa’da öngörülen diğer ilkeler,

- Cinsellik,

- Korku veya şiddet.

Özetle, Türkiye’deki film denetim sisteminin “devlet denetimi” sistemi veya Prof. Dr. Kayıhan İçel’in ifadesiyle “sınırsız sansür sistemi” olduğunu söyleyebiliriz. Dikkat çeken diğer bir husus da, Devletin bu yetkisini bağımsız, tarafsız ve özerk bir yapı eliyle kullanmak yerine, doğrudan Bakanlık eliyle icra etmesidir. 

Yine gerek Kanun, gerek ilgili yönetmelik “ön sansür” anlamına gelecek denetleme kelimesini kullanmamış olmakla birlikte, amacın bir nevi “ön denetim” olduğu da açıktır.

Önümüzdeki hafta ise, Sinema Genel Müdürlüğü bünyesinde bulunan ve sinema filmlerini denetleyen ikili denetim mekanizmasını (Değerlendirme ve Sınıflandırma Kurulu ile alt kurullar) ele alacağız.

Bu yazı toplam 770 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.