1. YAZARLAR

  2. Sena Coşkun

  3. Radyo ve Televizyonlarda Ortak Denetim Uygulamaları
Sena Coşkun

Sena Coşkun

Yazarın Tüm Yazıları >

Radyo ve Televizyonlarda Ortak Denetim Uygulamaları

A+A-

Ortak denetim, kamu otoritesinin ortaya koyduğu hedeflere (kamu yararına) ulaşmak için, düzenleyici otoriteler ile medya mensupları ve sivil toplum kuruluşlarının bir araya geldiği denetim rejimi olarak ifade edilmektedir. Bu yönüyle kamuoyu denetimi ile özdenetim arasında karma bir denetim türü olduğu da söylenebilir. 

1990’lı yılların ortalarından itibaren yaygınlaşmaya başlayan ortak denetimde, demokratik ve çoğulcu bir denetim modelinin oluşturulabilmesi için, ele alınan konunun tüm taraflarının katılımının sağlanması esastır. 

Ortak denetim esnasında devletin ağırlığının fazla olması hâlinde ise, denetimin, ağırlaştırılmış etik ilkelere dönüşme riski söz konusudur. Bu nedenle, görece daha demokratik ülkelerde ortak denetim modelinin daha başarılı olacağı aşikârdır. 

Yönetenler (hükümet) ile yönetilenler (sivil toplum kuruluşları, çıkar grupları, kamuoyu veya bireyler) arasında yönetimde işbirliğini öngören “yönetişim” kavramıyla da paralellik gösteren ortak denetimin görsel-işitsel medya alanında da uygulandığı görülmektedir. 

Nitekim, devletlerin birçok yönüyle küçüldüğü ve etkili denetim imkânlarını kaybettiği günümüzde, devlet-özel sektör ve sivil toplum işbirliği kaçınılmazdır. Ortak bir irade ürünü olan ve kamu otoritesi, medya sahipleri ve yayıncılar tarafından belirlenen ilkeler aracılığıyla yapılacak denetim uygulamalarının diğer denetim türlerine göre daha kolay ve etkili olacağını da söyleyebiliriz. 

Bu bağlamda, İngiltere’de medya düzenleyicilerinin bir araya gelerek oluşturdukları “Aile Portalı”nı (ParentPort) örnek gösterebiliriz. İzleyiciler, televizyonda veya diğer kitle iletişim araçlarında yayınlanan bir program, film, reklâm veya video oyununda uygunsuz bir şeyle karşılaştıklarında söz konusu portalın internet sayfasına başvurur. Bu sayfada, şikâyet etmek istediği konuyla ilgili soruları yanıtlar, şikâyetini yapabileceği kurumu seçtikten sonra da doğrudan ilgili kurumun web sayfasındaki şikâyet bölümüne yönlendirilir. Bu sayede yayın yoluyla rahatsızlığa uğrayan izleyici, çok fazla zaman harcamadan doğru yere şikâyette bulunma fırsatına kavuşmuş olur.

Ülkemizde ise, 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte hukukî statüye kavuşan “ortak denetim” kavramına, Kanunun 37. maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde yer verilmiştir. Buna göre, yayın hizmetleri ile ilgili gelişmeleri takip etme, sektöre ilişkin genel stratejileri, ortak denetim, özdenetim ve ortak düzenleme mekanizmalarını belirleme görevi Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’na (RTÜK) verilmiştir.

RTÜK tarafından bu doğrultuda yapılan çalışmaların ilki, 25 Haziran 2007 tarihinde imzalanan “Yayıncılık Etik İlkeleri”dir. RTÜK ile Televizyon Yayıncıları Derneği (TVYD) tarafından ortak bir çalışma yürütülmesi sonucunda, Türkiye’de televizyon yayıncılığı alanında yaşanan sorunlar karşısında yayın kuruluşlarının etrafında uzlaşacakları birtakım kriterler belirlenmiştir. 

Bunlardan başlıcaları, yayınlarda insan haklarına, temel hak ve hürriyetlere saygılı olunması; olayların doğru ve tarafsız bir biçimde yayınlanması; ırk, renk, dil, din ve cinsiyet bağlamında ayrımcılık yapılmaması; cevap ve düzeltme haklarına saygılı olunması; özel hayata ve mahremiyete saygılı olunması; kadınların bir “nesne” gibi görülmemesi gerektiğidir. 

Görsel-işitsel medya hizmetlerine yönelik ülkemizde son dönemde gerçekleştirilen en önemli ortak denetim çalışması ise “Spor Programları Rehber İlkeleri”nin belirlenmesidir. Son birkaç yıldır spor programlarında özellikle küfür ve hakaretin reyting malzemesi olarak kullanılmasından dolayı artan izleyici şikâyetleri ve tartışmalar sonucunda, RTÜK, 2012 yılında konunun tüm taraflarına çağrıda bulunmuştur.

Bu çağrı ile spor programlarında zaman zaman yaşanan olumsuzlukların önlenmesine yönelik, medya hizmet sağlayıcıların kendi etik ilkelerini hazırlamalarına, bu amaçla toplantıya katılan kurumların temsilcilerinin ve program sorumlularının da yer aldığı bir çalışma grubunun oluşturulmasına, böylece spor programlarında uyulacak rehber ilkelerin belirlenmesine karar verilmiştir. 

Alınan karar çerçevesinde TVYD, RTÜK, Türkiye Futbol Federasyonu, Merkez Hakem Kurulu, Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Genel Müdürlüğü ve Türkiye Spor Yazarları Derneği’nden birer temsilci ile İlker Yasin, Faik Çetiner, Serhat Ulueren ve Mehmet Şeyhoğlu gibi isimlerin de içinde bulunduğu bir komisyon kurulmuştur. Komisyon, spor programlarının sunumu konusunda rahatsızlık oluşturacak konuların izolesiyle ilgili de birtakım etik kurallar belirlemiştir. 

Buna göre, özellikle genç nüfusun izler kitle olduğu spor programlarında, argo ve kaba ifadelerin hiçbir şekilde yer almamasının vurgulandığı ilkelerde, “Kulüp yöneticilerine, teknik direktörlere, taraftarlara, sporculara, hakemlere ve ilgili taraflara hakaret ve saldırı niteliği taşıyan yayınlara yer verilmemesi; sahalarda birkaç saniyede gerçekleşen bir olayın, ekranlarda saatlerce yer almaması; program içeriği ile ilgisi olmayan konulara yer verilmemesi; spor programlarının daha nitelikli gerçekleşebilmesi için spor Kulüplerinin, ilgili kurum ve kuruluşların yasal haklarını haberciliğe engel olacak şekilde kullanmamaları gerektiği” kabul edilmiştir.

Özetle; kamu düzenleyicisinin denetim hedeflerini, işleyişini ve yaptırımlarını belirlediği; sivil toplum kuruluşlarının ise hedefler doğrultusunda ilkelerin belirlenmesine katkıda bulunduğu ortak denetim müessesesiyle olayın tüm taraflarının denetime katkısı sağlanmaktadır. Böylece hem daha geniş katılımlı ve uzlaşmacı bir denetim gerçekleşecek hem de söz konusu denetimin daha hızlı ve esnek uygulanması mümkün olacaktır.
 

Bu yazı toplam 502 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.