1. YAZARLAR

  2. Orhan Eser

  3. Modern İmparatorluklar I
Orhan Eser

Orhan Eser

Yazarın Tüm Yazıları >

Modern İmparatorluklar I

A+A-

20. yüzyılın başında dünya düzeni değişmeye başlamıştı…

İmparatorlukların tamamı teker teker parçalandı. 1. Cihan harbinin hemen sonrasında Rus, Osmanlı, Avusturya- Macaristan İmparatorluklarının dağıldığını sonrasında ise Birleşik Krallık’ın, Fransa’nın ve İspanya İmparatorluğu’nun dağıldığını görüyoruz.

Artık 20. Yüzyılda yeni bir dünya düzeni kurulmuştu.

Bu düzen yapay sınırlarla çizilmiş ulus devletleriydi…


Dünya değişiyor…

20. yüzyılda imparatorlukların yıkılışının görünen nedeni 1. Cihan harbidir fakat esas neden bunun arkasında yatan sebeplerdir. İmparatorlukların harpten önce ki durumlarına baktığımızda bunu daha net görmekteyiz.

İmparatorluklar çok geniş bir coğrafya üzerinde hüküm sürmekteler. Dolayısıyla da farklı milletler farklı kültürler demek. Aynı zaman da imparatorluklar merkezi yönetimin olduğu bir yönetim biçimine sahipler, bundan dolayı da uzak bir coğrafyada çıkan bir soruna müdahaleyi hem zorlaştırmakta hem de maddi olarak fazla gidere neden olmaktadır.

Fransız ihtilalinden sonra imparatorlukların siyasi birliğine zarar verecek akımlar doğmaya ve yayılmaya başlamıştı. Ulaşım, haberleşme ve bilgi edinme kaynaklarının gelişmesiyle bu fikirler hızla tüm dünyaya yayılmaya başladı.

Yeni akımların yayılması ve git gide taraftarlarının artmasıyla imparatorluk üzerindeki farklı coğrafyalarda milletler isyana kalkışmaya başladı.

Bu imparatorlukların otoritesini sarsmaya, siyasi bütünlüğünü bozmaya başlamıştı. Alınan önlemler ve yapılan müdahaleler sorunları çözmeye pek fayda etmiyordu. İmparatorlukların siyasi bütünlükleri artık yoktu, toprak bütünlükleri ise sadece kağıt üzerindeydi.

Bu bölücü akımlar devletler için birer silah halini almıştı. İmparatorluklar birbirleri üzerine bu akımları yayarak fanatiklerine destek vererek birbirlerini içten içe eritiyorlardı.

Ve sonunda 1914 de cihan harbi patlak verdi…

Yenilen devletler parçalandı ama galip devletler de bu sondan kendilerini koruyamadılar ve onlarda yavaş yavaş parçalandılar.

Savaşın ardından yıkılan imparatorlukların enkazından yüzlerce devlet zuhur etti.

Ayrılıkçı guruplar ileriyi düşünmemişti. Tek amaçları küçük, kendi hallerinde, bağımsız(sözde) bir devlet kurabilmekti.

Peki sonrasında ne oldu?

İmparatorluklar geniş coğrafyaya sahip olmasından ötürü hem imkanları geniş hem de fazlaydı. Yer altı kaynağı, iş gücü, zihin gücü, yerüstü kaynakları kendisine yetmekteydi.

Yeni kurulan küçük ulus devletlerinin ise imkanları dar ve kısıtlıydı, hayatta kalabilmesi için diğer devletlere muhtaçtı.

Yola çıkarken bağımsızlık hayali olan devletler yolun sonunda bir de ne görsünler! Gerçek hiçte hayal ettikleri gibi değildi. Sonradan ne kadar pişman olsalar da iş işten geçmişti.

1.Cihan harbinden sonra dünyada büyük bir ekonomik kriz oldu.

1929 buhranı…

Bu buhranı en az zararla atlatan ülke İngiltere oldu.

Peki nasıl?

İmparatorluk kurarak…


Modern imparatorluklar dönemi…

İlk modern imparatorluğu Commonwealth of Nations (İngiliz Milletler Cemiyeti)  adıyla İngilizler kurdu. Eski sömürge topraklarını kendisinin başkanlık yaptığı bir cemiyet ile tek çatı altında topladı.

Diğer imparatorluklar gibi hayalperest bir siyaset değil rasyonel bir siyaset yürütüyordu İngiltere. Mevcut sistemi korumaya çalışmıyor, çağın gerektirdiği sistemi kuruyordu. Enerjisini tüketecek yolda gitmek yerine kendisine yeni yollar buluyordu.

Cemiyetin işleyiş prensibi şöyledir:

Cemiyetin başkanı İngiltere kraliçesidir, diğer devletlerde kraliçeye bağlılıklarını bildirmiştir.

Cemiyete bağlı bağımsız devletlere kraliçe birer vali atamaktadır.

Vali; meclisi açmak, meclisi tatil ilan etmek, meclisten çıkan yasayı kraliçe adına onaylamak gibi büyük yetkilere sahiptir.

Yani her sömürge devletin kendine has bir yönetim şekli bulunmakta ve devletlerin üstünde bir yönetim olarak İngiltere kendisi bulunmaktadır.

Böylelikle İngiltere sorunu yerinde hallederek enerjisini merkezde korumaktadır. Birlik ile imkanlar genişlemekte ve artmaktadır. Geniş bir sahaya sahip olmasıyla jeopolitik güç kazanmıştır.

Daha sonraları Fransa (Frankofon), İspanya (Spanish Commonwealth) ve Rusya(Bağımsız Devletler Topluluğu) buna benzer cemiyetler kurmuşlardır.

Her birlik ortak bir menfaat ve kültür bulup, bunun üzerine bir birliktelik inşaa ettiler.

Eski imparatorluklar yıkılmış yerlerine yeni modern imparatorluklar kurulmuştu fakat sömürgeci zihniyetleri hiç değişmemişti. Nereye gitseler hep bir zulüm hep bir kaos götürüyorlardı.

Eski imparatorluklardan sadece bir tanesi sömürü yerine hizmet, zulüm yerine mutluluk götürüyordu. Diğer imparatorlukların yeniden kurulmasına karşın onun yeniden dirilmesini istenmiyorlardı. Zaten varisleri de istemiyordu.

Ta ki Turgut Özal’a kadar…

Prof. Dr. Bernard Lewis diyo ki “Osmanlı’nın hakimiyeti altındaki her dinden ve her milletten insanlar için tartışmasız bir mutluluk devriydi.”

Tüm o coğrafya bizi beklemekte, o eski huzurlarını özlemekte…

Devamı haftaya…

Haftaya görüşmek üzere Allah’a emanet olun.

Bu yazı toplam 1250 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.