1. YAZARLAR

  2. Bülent Elitok

  3. Irak ve Ankara Antlaşması
Bülent Elitok

Bülent Elitok

Yazarın Tüm Yazıları >

Irak ve Ankara Antlaşması

A+A-

Bugünlerde gündemden hiç düşmeyen bir konuya, Irak'a daha doğrusu Kerkük ve Musul'a müdahale hakkımızı açıkça ispat eden,1926 Ankara Antlaşması'na yer vermek istedim bu haftaki yazımda

İmza atan ülkeler: Birleşik Krallık (İngiltere), Irak (o dönemde İngiltere işgali altında) ve Türkiye Cumhuriyeti

İmza Tarihi: 5 Haziran 1926

Mondros ateşkesi sırasında Musul Osmanlı devletine bağlı konumdadır; fakat İngiltere Mondros’un 7. Maddesi gereği anlaşma imzalandıktan biraz sonra, zaman kaybetmeden,Musul’u işgal etmiştir. Bu durum karşısında; Türkiye Büyük Millet Meclisi Musul ve Kerkük’ün Misak-ı Milli sınırlarına dahil olduğunu ve İngiltere’nin Musul’u yine Türkiye’ye bırakması gerektiğini söyledi. İngiltere ise bu konunun Milletler Cemiyeti’ne götürülmesinin doğru olduğunu düşündü ve buna göre bir karar verdi (Bu dönemde Türkiye hala Milletler Cemiyeti'ne üye olmamıştır). Musul sorununun artık çözüm bulması için ilk defa 1924 yılında İstanbul’da Haliç Konferansı’nda görüşmelere başlandı. Bu görüşmelerde İngiltere hem Musul hem de Hakkari’yi istemiştir. Bu sebeple çözüm sağlanamamıştır. Daha sonra 1926 yılında konu Milletler Cemiyeti’ne götürüldü. Cemiyet 16 Aralık 1925'te Musul'un İngilizler'e bırakılması kararını verdi. Ankara'nın bu kararı tanımaması üzerine Türk ve İngiliz yetkililer yeniden bir araya geldiler ve 5 Haziran 1926'da Ankara'da bir anlaşma imzaladılar. "Türkiye ile İngiltere ve Irak Arasında Türk-Irak Sınırı ve İyi Komşuluk İlişkileri Antlaşması" isimli metinde Türk-Irak sınırı ayrıntıları ile belirleniyor ve anlaşmanın 14. maddesi de Musul petrollerinden elde edilecek gelirin %10'unun 25 yıl süre ile Türkiye'ye ödenmesini öngörüyordu.

Irak'ın 1932'de İngiltere'den bağımsızlığı kazanmasının ardından, 8 Aralık 1936'da Türkiye ile Irak arasında bir protokol imzalandı ve anlaşmanın aynen devamına karar verildi.

MEŞHUR 14. MADDE

Ankara Anlaşması'nın Musul'un petrol gelirinden Türkiye'ye hisse verilmesi ile ilgili 14. maddesi, şöyle idi:

"Her iki ülke arasında ortak çıkarlar alanını genişletmek amacıyla, Irak hükümeti işbu anlaşmanın yürürlüğe konulması gününden başlayarak 25 yıl süre ile, aşağıda gösterilen gelirlerin yüzde 10'unu Türkiye'ye ödeyecektir. Ama, anlaşmanın bu hükmü tam olarak yerine getirilemedi.

Ancak 1926 yılında yapılan Ankara Antlaşması ile Mısak-ı Milli sınırları içinde kalan Kerkük ve Musul, birlikte toprak bütünlüğü sağlanması şartıyla terk edilmişti. Buna göre, otorite boşluğundan kaynaklanan kaos ortamı, Irak'ın toprak bütünlüğünün bozulması durumunda, Türkiye'nin Kerkük ve Musul'a girebilmesi için uluslararası hukukta meşru zemini hazırlamaktadır.

Musul ve Kerkük, Türkiye'nin kuruluşunda Misak-i Milli sınırları içindeydi. Mustafa Kemal Atatürk Musul vilayeti ve Misak-i Milli sınırları tarifini 1923 yılında yaptığı konuşmada şöyle vermişti;

-"Bu hudut İskenderun körfezinin güneyinden, Antakya'dan, Halep ile Katma istasyonu arasında Carablus köprüsünün güneyinde Fırat nehrine ulaşır. Oradan Deyrizor'a iner, oradan doğuya uzatılarak Musul, Kerkük ve Süleymaniye'yi içine alır."

Kalın sağlıcakla.

 

Bu yazı toplam 540 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.