1. YAZARLAR

  2. Sena Coşkun

  3. Görsel-İşitsel Yayın Hizmetlerinin Denetimi
Sena Coşkun

Sena Coşkun

Yazarın Tüm Yazıları >

Görsel-İşitsel Yayın Hizmetlerinin Denetimi

A+A-

Dr. Sena Coşkun[reklam1]

 

Görsel-işitsel medya hizmetlerine yani radyo ve televizyon yayıncılığına değinmeyi sürdürüyoruz bu hafta da. Sizlerin de bildiği üzere, Ülkemizde radyo ve televizyon yayınlarını düzenleme ve denetleme görevi, 6112 sayılı Kanunla (m.34) Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından yürütülüyor.

 

Dokuz üyeli Üst Kurul’un kamuoyunda da sık sık gündeme gelen denetim görevini nasıl gerçekleştirdiğine değinmeden önce RTÜK üyelerinin nitelikleri, seçim usulü ve görev süreleri hakkında bilgi vermek de yarar var.

 

Görev süreleri 6 yıl olan üyeler, en az 4 yıllık yüksek öğrenim görmüş, meslekleriyle ilgili konularda kamu kurum ve kuruluşları veya özel kuruluşlarda en az 10 yıl süreyle görev yapmış, mesleki açıdan yeterli bilgiye, deneyime ve Devlet memuru olma niteliğine sahip, 30 yaşını doldurmuş kişiler arasından seçiliyor.

 

Bu seçim, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından yapılıyor. Seçim sonuçlarının Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren 15 gün içinde toplanan Üst Kurul, kendi aralarından bir başkan ve bir başkanvekili seçerek çalışmalarına başlıyor.

 

Tekrar denetim konusunda dönecek olursak, görsel-işitsel medya hizmetlerinde yani radyo ve televizyon yayıncılığında esas olarak, “yayın öncesi denetim”, başka bir ifade ile “sansür” uygulamasının kanunen yapılamayacağını da belirtmemiz gerekir. Nitekim, Kanunla güvence altına alınan bazı istisnai durumlar dışında ülkemizde de denetim, yayın sonrasında yapılmaktadır.

 

Görsel-işitsel özellikleri bakımından radyo ve televizyon yayınlarının toplum ve kişiler üzerinde büyük bir etkiye sahip olduğunu biliyoruz. Bu nedenle de, söz konusu denetimin belli ilke ve esaslara göre yapılması gerekiyor. Yayın hizmetlerinin yol açabileceği muhtemel kamusal ve bireysel zararlar nedeniyle, haliyle yayınların da ilgili Kanun ve yönetmeliklerde belirtilen yayın hizmeti ilkelerine uygun yapılıp yapılmadığının etkin bir şekilde gözetim ve denetim altında bulundurulması gerekiyor.

 

Medya hizmet sağlayıcıların uymaları gereken “Yayın Hizmeti İlkeleri”nde yayıncının program düzenleme serbestliği ve program muhtevasını belirleme özgürlüğünün büyük oranda korunduğunu görüyoruz. Öte yandan, ilkeler arasında toplumun genel kabul görmüş değer yargılarının, milli ve manevi değerlerin, özellikle de çocukların ve gençlerin korunmasına yönelik temel hükümler bulunuyor. İlkeler, masumiyet karinesi esas alınarak oluşturulduğu gibi, “haberlerde tarafsızlığın korunması; çevrenin ve hayvanların korunması; haberlerde abartılı sese yer verilmemesi; yayınların müstehcen olmaması; dilin düzeysiz, kaba ve argo kullanımına yer verilmemesi; çocuk, güçsüz, engelli ve kadını istismar eden programların yapılmaması” gibi hükümlerin dikkat çektiğini söyleyebiliriz.

 

Peki denetim süreci nasıl işliyor?

 

Bu noktada en büyük görev aslında RTÜK’te görevli uzmanlara ve kamuoyuna düşüyor.

 

Şöyle ki, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin yargı yetkisi altında faaliyette bulunan radyo ve televizyon yayınlarının denetimi, “Sayısal Kayıt, Arşiv ve Analiz Sistemi” (SKAAS) kapsamında kayda alınan yayınları düzenli olarak izleyen RTÜK uzmanları tarafından yapılıyor. İzlenen yayınlarda tespit edilen ihlâllerin, Üst Kurul’a rapor edilmesinin ardından bu raporlar, RTÜK üyeleri tarafından değerlendirilerek karara bağlanıyor. Bu noktada, RTÜK tarafından uygulanan yaptırımlara baktığımızda ise, yayın ilkelerini ihlâl eden kuruluşlara, ihlâlin niteliği doğrultusunda “uyarı, idarî para cezası, artırımlı para cezası, programın yayınını 1-5 kez arasında durdurma ve nihayet yayın izninin iptali”nden oluşan çok aşamalı bir yaptırım mekanizması uygulandığını görüyoruz.

 

Bunun yanı sıra “444 1 178 - RTÜK İletişim Merkezi” ve rtuk.gov.tr adresine gelen programlara ilişkin izleyici bildirimleri de ihlâl tespit edilmesi hâlinde karara bağlanmak üzere rapor edilerek, yine Üst Kurul’a sunuluyor. Söz konusu bildirimler, aynı zamanda radyo ve televizyonların izleyici temsilcilerine de aktarıldığı için şikâyetlerin hızlı bir şekilde yayın kuruluşlarına iletilmesi sağlanıyor. Böylece, medya hizmet sağlayıcılar, ihlâller konusunda izleyiciden gelen tepkiler hakkında RTÜK’le aynı anda bilgi sahibi olmalarının yanı sıra görevlendirecekleri izleyici temsilcileri aracılığıyla izleyici ve dinleyicilerden gelecek tepki, beğeni ve önerileri alarak, bunları değerlendirmek suretiyle, yayın hizmetlerinin sunumunda özdenetim (oto-kontrol) yapma imkânı buluyorlar. Bu sayede, medya hizmet sağlayıcıların, RTÜK’ün denetimine ihtiyaç kalmadan birçok olumsuzluğu daha baştan önleme fırsatına sahip olduklarını söyleyebiliriz.

 

Sizler de RTÜK’ün internet sitesinden radyo ve televizyonların izleyici temsilcisinin kim olduğunu, telefon numarası ve e-posta adresini öğrenme imkânına sahipsiniz. Şikâyet veya eleştiride bulunmak istediğinizde RTÜK İletişim Merkezi’ne ya da doğrudan yayın kuruluşunun izleyici temsilcisine mesajlarınızı iletebilirsiniz.

Bu yazı toplam 1455 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.